Bonaventure

DIST. X. DUBIA.

DUBIV CIRCV LITTKKAM MMIISTRI.

DUB.

DUB. II.

In iiartt; isla sunt dul^itationes circa lilteram et

prinium de hoc quod dicit, quod Spiritus sanclus

est amor Patris sire caritas sive dilcctio. Quae-

ritur ergo, utrum carilas et dilectio differant; et quod

' sic, videtur per Isidorum ' dicentem: Amor est ra-

tionalium et irrationalium, dilectio rationalium tan-

quid dicere dilectionis et amoris nomine » : et ibidem "

reprehendit distinguentes dicens, quod faciunt vim

in levibus sonis, quasi nos non possimus quatuor per

bis duo, et patriam per natale solum signiticare.

Respondeo: Aliqui voluerunt dicere, quod diffe-

priraaopi- ruut, quia dilectio dicitur illa proprie, quae est ex

voluntate ordinata, sed anior est affectio libidinosa.

Rsprobaiur. Sed haec distinctio est contra Dionysium * et contra

Augustinum super loannem "^ et contra canonem sa-

crae Scripturae, quia Dominus primo quaesivit a Pe-

tro: Simon loannis diligis me? et postea dixit: amas

me? et ita pro eodem accipiuntur: et hanc differen-

tiam ° reprehendit Dionysius.

Potest tamen nihilominus aliqua differentia assiopinio au- gnari. Quamvis enim de una et eadem possint dici affectione, tamen alia et alia ratione. Amor enim dicit affectus adhaesionem respectu amati; unde Dio- nysius ' : « Amorem unitivum dicimus » . Dilectio vero ultra hoc addit electionem: unde dilectio ex diversis electio : unde Canticorum quinto ' : Ditectus meus electus ex millibus. Caritas autem ultra illa addit magnam appretiationem. Carum enim dicitur illud quod magni pretii aestimatur, secundum quod Apostolus in epistolis tuis vocat pdeles carissimos, pri- mae ad Corinthios quarto^

Item dubitatur de hoc quod dicit: Proprie vtrbum Dei etiam Dei sapientia dicitur ; quia aut ac- cipitur proprie, quia soli convenit, aut proprie, quia appropriate : quia sisoli, hoc falsum est, quia sapientia nullo modo dicit proprietatem personalem ; si proprie , quia appropriate, hoc nihil facit ad propositum, quia Magister vult inquirere proprietatem Spiritus saiKti, non appropriatum. Et iterum, caritas videtur magis appropriari Patri, secundum quod dicitur in illa prosa, « caritas Pater esl '" » : Item, hoc videtur per Richardum ", quia «amor gratuitus est in Patre, in Spiritu sancto debitus, in Filio ex utroque permixtus » : ergo cum caritas dicat amorem gratuitum, debet ergo appropriari Patri.

Respondeo: Dicendimi, quod non est omnimoda soiuiio i. similitudo '-, sed in hoc est similitudo: nam commune potest appropriari, manente unitate vocis vel significationis. Potest similiter aliquod nomen simul dici per proprietatem. el per essentiam , manente unitate vocis et significationis, et tamen est de se com- mune; et tale est hoc nomen caritas.

Aliter potest dici, quod caritas est commune et soiuiio ■>. proprium et appropriatum ; et Augustinus '^ primo ostendit, quod est appropriatum per simililudinem ad sapientiam, et post ostendit, quod est vere " proprium, infra: Nunc, quod incepimus ostendere eic. Unde ex hac auctoritale non habetur , quod caritas sit proprium, sed solum quod appropriatum. Sed tamen ex aliis verbis Augustini habetur , quod caritas non solum est appropriatum , sed etiam proprie proprium Spiritus sancti.

Ad illud quod obiicitur, quod caritas appropriatur Patri: dicendum, quod caritas habet duplicem

quia loco quod.

12 Nenipe inter sapientiam et caritatem quoad appropriationem et sensum proprii , prout patet paulo infra ex secunda solulione.

13 Vide lit. Magistri, c. 2, et pro sequentibus c. 3.

quod gratuitum non dicit proprietatem amoris sive amandi, sed proprietatem personae, quae dat et non recipit.

sive inspirare importat actum notionalem et essentialem, quia sensus est, quod Spiritum producunt et donum eius nobis conferunt; unde dicit simul Spiritus sancti productionem et gratiae collationem. Et quamvis respectu actus essentialis non recipiatur habitudo ablativi, recipitur tamen ratione notionis, sicut et hic: Pater dicit se suo Verbo, dicit etiam creaturas Verbo; siinili modo intelligendum est in proposito.

DUB. III.

DiiB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Spirilus saiictus est dilectio, qua Pater et Filius se invicem et nos diligunt. Quaeritur, utrum Pater et Filius diligant nos Spiritu sancto. Utrum enim diligant se Spirilus sancto, quaeretur ' distinctione tri- gesima secunda, ubi istam quaeslionem specialiter movet. Sed prima videtur omnino falsa et impropria. Cum enim dicitiu-: Pater et Filius diligunt nos etc, constat quod verbum diligendi tenetur essentialiter ; ergo si diligant^ Spiritu sancto, sunt Spiritus sanctus. Et iterum,, dicit Augustinus °, quod haec nullo modo conceditur : Pater diligit se Spiritu sancto , quia diligere tenetur essentialiter: ergo similiter in proposito.

Respondeo: (^Mw/am dicunt, quod ablativus ille

1"»- exponitur per hanc praepositionem per cum accusativo, id est per Spiritum sanctum; et regula ^ est, quod haec praepositio per cum verbis transitivis dicit subauctoritatem, cum absolutis vero auctorita- tem. Unde cum diligere sit transitivum, sensus est, quod Pater et Filius diligunt nos per Spiritum sanctum, quasi diceret: Pater operatur per Filium. — Sed

"i"r. haec expositio non videtur conveniens , quia similiter posset' dici: Pater et Filius puniunt sive odiunt nos Spiritu sancto; quod non vult dicere Augustinus. Propterea notandum, quod diligere aliquando

■re 'e- tenetur pwre essentialiter, ut cum dicitur: Pater diligit se'; aliquando pitre notionaliter, ut cum dicilur: Pater et Filius diligunt se Spiritu sancto, sicut patebit ° ; aliquando partim essentialiter , partim no- tionaliter, sicut cum dicitur: diligunt nos Spiritu sancto; et hoc '" patet, quia idem est Patrem et Filium diligere nos Spiritu sancto, quod Spiritum sanctum nobis mittere sive inspirare. Mittere autem

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sive enim sit unitas amborum sive sanctitds; quid dicatur per hoc nomen unitas; quia aut unitas dicit unitateni essentialem, aninotionalem , aut personalcm. Non essentialem, quia tunc non esset amborum, sed trium; non notionalem, quia Spiritus sanctus non est communis spiratio; non personalem, quia Pater et Filius non sunt unum in persona. Item quaeritur, qumsiio quo modo haec " distinguantur, unitas, sanctitas, caritas.

Respondeo: Dicendum, quod unitas persoiialiter tenetur. Sed attendendum, quod unitas aliquorum di- nupici citur dupliciter: aut qua aliqui sunt unum. et sic Patris et Filii non est unitas personalis; aul qua aliqui sunt uniti , et sic Pater et Filius unica persona uniuntur, sicut persona Spiritus saneti, quae est amor et vinculum nectens ".

Ad illud quod quaeritur, quomodo differunt illas"iuiici.<i tria; dicendum, quod unum '^ addit supra alterum. Nam unitas dicit conditionem omnis amoris, quoniam ornnis amor est vis unitiva; sanctitas dicit con- ditionem amoris casti contra libidinosum, qui non est purus; caritas dicit conditionem amoris praecipui: ideo enim caritas dicitur, quia est amor inaesti- mabiliter habens carum amatum.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sv uterque non participatione, sed essentia sua... servantes unitatem spiritus. Videtur enim non bene dicere, quia servare unitatem spiritus est producere Spiritum sanctum: ergo secundum hoc Pater et Filius sua essentia Spiritum sanctum producunt , et ita videlur

' Comment. in I. Epist. ad Cor. c. 8 , 2 : Dum cnim caritalem , quae maler omnium bonorum esl, non sectantur , non sciunt , sicut oportet. Ceterum hic Comment. non est genuinus. De auctore (Ambrosiaster vulgo vocatur) vide infra d. XIX. c. 4, nota ad textum Magistri.

DISTINCTIO XI.

«ssentia ' spirare. Ilem videtiir etiam falsum quod dicitur, non participatione, quia Pater et Filius participatione spirationis " servant unitatem.

Respondeo: Dicendum, quod Augustinus ' vult ostendere, duplicem modum unilatis esse inter Patrem et Filium, qui est inter membra Christi, scilicet «aturae et voluntatis; sed differenter, quia in nobis est unitas naturae pei' participationem unius communis essentiae, sed non sumus ipsa essentia*. Pater vero et Filius non participant essentiam quasi diversum, immo sunt ipsa essentia. Similiter in nobis est conformitas volunlatis per donuni Dei, quod unit Dos; sed Pater et Filius uniuntur non dono accepto ab alio, sed Spiritu proprio; et sic patet responsio ^ DuB. VI.

Item quaeritur de ratione Augustini: Quia enim

; communis est ambohus , id vocatur ipse proprie,

j quod ambo communiter; ergo secundum hoc pari

! ratione Spiritus sanctus dicitur Deus proprie, cum

DISTINGTIO XI.

ijuod Spiritus scmclus procedil a Palre et Filio, quem tamen Graeci a Filio procedere diffitenlur.

Hic dicendum est , Spiritum sanctum esse a Palre et Filio et procedere a Patre el Filio, quod multi haeretici negaveruut. Quod autem de utroque procedat, «multis divinorimi eloquiorum testimoniis comprobatur ' » . Dicit enim Apostolus : Misit Deus Spirilum Filii sui in corda nostra. Ecce hic dicitnr Spiritus Filii. Et alibi^: Qui aulem Spiritum Christinon habet, hic non est eius. Ipse etiam Filius de Spiritu sancto dicit in Evangelio'': Quem ego miUam vobis a Patre. Patris autem Spiritus dictus est, ubi legitur^: Si Spiritus eius, qui suscitavit leszim a morluis, habitat in vobis. Et ipse Christus dicit ^: Non mim vos eslis, qui loquimini, sed Spiritiis Patris vestri, qui loquitur. Et in alio loco " : Quem miltet Paler in nomine meo. Et alibi ipse FiJius de Spiritu sancto ait: De Patre procedit. His et aliis pluribus auctoritatibus ostenditur, quod Spiritus sanctus a Patre et Filio procedit.

Graeci tamen dicunt , Spiriluin sanctum procedere

quod secundum traditionem praedictorura Conciliorum Leo tertius Roinae trauscriptum in tabula argentea post altare beati Pauli posita posteris reliquit, pro amore, ut ipse ait, et cautela fldei orthodoxae. In quo quidem Symbolo in processione Spiritus solus conimemoratur Pater his verbis : « Et in Spiritum sanctum , Dominum el viviflcatprem , ex Patre procedentem , cum Patre et Filio Qoadorandum et gloriflcandum^» etc. Illud est Syrabolum, quod in Missa cantatur, edilum

quuntur usque ad: lllud est Symbolum.

quosdam, quibus scribebat, sicut ad Thessalonicenses, nl supplerelj qmw il/onn/i fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus crat addii, non quod inerat tollit. Qui aulem praetergreditur lidei rcgulam, non accedit iu via, sed recedit a via». Ad illud autem , quod de Evangelio opponuut , respondemus ita : quia cum dicat in eo Veritas, Spiritum sanclum a Patre procedere , non addit solo, et ideo etiam a se procedere non negat; sed ideo Patrem tantum nominat, quia ad eum solet referre etiam quod ipsius est, quia ab illo habet.

Cap. II.

De convenientia Lalinorum et Graecorum in sensu, et differentia in verbis.

Sciendum est tamen, quod Graeci confitentur, Spiritum sanctum esse Filii , sicut et Patris , quia et Apo- stolus dicit" Spiritum Filii, et Veritas in Evangelio Spiritum veritatis. Sed cum non sit aliud Spiritum sanclum esse Patris vel Filii , quam esse a Patre et Filio, etiam in hoc in eandem nobiscum fldei sententiam convenire videntur, licet in verbis dissentiant.

Unde eliam quidam eorum calholici doctores, intelligentes , unam eandemque fore senlentiam praedi- piirum. ctorum verborum, quibus dicitur Spiritus sanctus pfocedere a Filio liiesseFilii. professi sunt, Spiritum sanctum etiam a Filio procedere. Unde Athanasius in Symbolo lidei ' : « Spiritus sanctus a Patre et Filio , non factus nec creatus nec genitus, sed procedens». Ecce Spiritum sanctuni aperle dixit procedere a Patre et Filio. Didymus etiam, eorum maxinuis Doctor, in libro de Spiritu sancto ' Spiritum sanctum a Filio procedere dicit : « Salvator , inquit , qui el Veritas , dicit : Non enim loquetur a semetipso, hoc est, non sine me et sine meo et Patris arbitrio, quia inseparabilis est a me et a Patris voluntate, quia ex se non est, sed ex Patre et me est. Hoc enim ipsum , quod subsistil et loquitur, a Patre et a me illi est». Item°: «Spiritus sanctus, qui est Spirilus verilalis Spiritusque sapientiae, non potest audire a Filio loquente quae nescit, cum hoc ipsuni sit, quod profertur a Filio, id est, procedens DeusdeDeo, Spiritus Veritatis procedens a Verilate, consolator manans ex consolatore » . Item Cyrillus episcopus in Epistola Nestorio directa ait ' : «Spiritus intelligitur per se, secundum quod Spiritus est, et non Filius; sed tamen non est alienus ab eo. Spiritus enim Veritatis nominatur et profluit ab eo , sicul ex Deo Patre». loannes quoque Chrysostomus in homilia quadam de Expositione Syniboli ° sic ait: «Iste est Spiritus sanctus procedens de Patre et Filio, qui dividii dona propria, proiit vult». Idem in alia homilia : « Credendum est , Spiritum sanctum Patris esse et Filii. Istum Spiritum sanctum dicimus Patri et Filio coaequalem et procedentem de Patre et Filio. Hoc credite , ne colloquia mala corrumpant bonos mores ' » . Ecce a docloribus Graecorum aperta habemus testimonia , quibus Spirilus sanctus a Patre et Filio proce- dere ostenditur. Omnis ergo lingim confiteatur, Spiritum sanctum procedere a Patre et Filio.

' Gal. 1 , 8. et 9. — Sed Vulgata cum AugusUno in loco mox sequenli non legit aliud , sed v. 8. praeter quam qtwd et V. 9. praeter id quod ; Augustinus praeter quod.

quentis propositionis codd. BCDE omittunt in antc verbis.

* Symbolum : Quicumque, sub nomine Athanasii notissimum. — Hic Vat. sola praetermitlit nec genitus post creatus.

= Num. U. Potrolog. Graec. tom. 39. col. 1063. — Vat. cum plerisque edd. contra mss. et originale ante Veritas legit est pro et. Adiunximus dicit post Veritas, auctoritate cod. B et originalis , ac postulante cxjntexlu. — Textus Scripturac est loan. <6, t3. — Immediate post Vat. etedd. 4, 9 inseparabititer pvo inseparabilis , quod etiam habct Didymus; tum prosequitur : inseparabilis a mea pro me.

DIST. XI. ART. UNICUS QUAEST. I.

COMMENTARIUS IN DISTINCTIONEM XI.

De aetema processione Spirilus sancti quantum ad principiuin , a qtio procedit. [iic dicendum est, Spiritum sanctwm esse a Patre et Filio.

DIVISIO TEXTUS.

Supra egit Magister de processione Spiritus sancti in eomparatione ad ipsum procedentem ; haec est secunda pars, in qua agit' de eadem in comparatione ad principium a quo. Et dividitur Iiaec pars in duas. In prima osteudit, quod Spiritus sanctus procedit a Patre et Filio. In secuiida determi- nat, qualiter procedat ab eis, infra distinctione duodecima. Jtem quaeritiir, cum Spiritus sanctus pro- cedat a Patre et Filio.

Prima iterum ^ pars habet quatuor. In prima

ostendit Magister per multas auctoritates , quod procedit a Patre et Filio. In secunda vero e contra per rationes Graecorum ostendit , quod a solo Patre , ibi : Graeci tamen dicunt, Spirittmi sanetum tantum procedere a Patre. In tertia auctoritates et rationes Graecorum solvit et determinat, ibi: Nos autem illa verba ita determinamus. In quarta ostendit, confessionem fidei Graecorum implicite continere nostram ', ibi : Sciendum tamen, quod Graeci confi- tentur.

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad intelligentiam huius partis duo principaliter quaerunlur.

Primo quaeritur de processione Spiritus sancti quantum ad principium, et quaeritur, utrum Spiritus sanctus prccedat a Patre et Pilio.

Secundo, utrum procedat a Patre et Filio, in quantum sunt unum, aut in quantum sunt diffe-

ARTICULUS UNICUS.

De principio processionis Spiritus sancti.

QUAESTIO I. Utruni Spiritus sanctus a Patre et a Filio procedat.

Quod autem solum a Patre procedat, probant Graeci ratione et auctoritate.

1. Ratione sic: emanatio Spiritus sancti est pro- • cessio; sed processio est molus ab uno in alium: ergo

si recte est processio in divinis, Spiritus sanctus aeterna processione procedit ab uno in alium. Si ergo procedit a Filio, aul procedit in Patrem, aut in aliam personam; non in Patrem, quia Pater nihil accipit a Filio, nec in aliam personam, cum non sit dare quartam: ergo non procedit a Filio.

2. Item, alia ratione sic: quia Spiritus sanctus procedit per modum spirationis, sicut Verbum per

modum locutionis; sed ita videmus in creaturis, quod exitus locutionis non praecedit spirationem, nec egressus spiritus est a verbo : ergo nec in divinis Spiritus sanctus^ a Filio.

3. Item, Spiritus sanctus, ut omnes dicunt, procedit per modum nexus, sed nexus tenet rationem medii; sed si procederet a Patre et ' Filio, teneret rationem tertii et extremi , non medii : ergo non procedit a Patre et Filio , sed potius a Patre in Filium.

4. Item, Spiritus sanctus procedit a Patre aut suflicienter, aut non. Si non sufTicienter et plene, ergo Pater imperfectus esf^ in spirando; si sufficienter.

• Scquimur plures codd. ut F H T W etc. cum ed. nendo agil loco agitur.

6. Item , in quatuor Conciliis apud Graecos celebratis , ubi a Patribus fides sufficienter est explicata, dicitur, quod Spirilus sanctus procedat a Patre, et nihil dicitur de Filio: ergo si Deus sufficienter itlis fidem revelavit: ergo etc.

7. Iteni, hunc errorem munire^ nituntur per Doctores, qui non solum apud eos. sed etiam apud nos celebres sunt.

Et primo per Gregorium Nazianzenum °, qui dicitur Theologus: « Filius et Spiritus sanctus, geminus Patris radius, usque ad nos miserunt claritatem suam » : ergo exeunt a Patre, ut duo radii.

8. Et Dionysius etiam dicit in libro de Divinis Nominibus ° : « Es immateriali et impartibili bono cordialia exorta sunt lu mina » , — loquitur de Patre — ergo exeunt ut lumina; sed taha sic se habent, quod unum non est ab altero: ergo etc.

9. Item , Damascenus ' expressius : « Spiritum sanctum ex Patre dicimus et Spiritum Patris nominamus; Spiritum vero sanctum ex Filio non dicimus, et tamen Spiritum Filii nominamus».

10. Item, si Latini hoc cognoverunt, cum* Graeci non cognoverunt, aut fuit hoc Scripturae auctoritate, aut praedicatione, aut ratione, aut revelatione. Scripturae auctoritate non ; quia eandem per omnia Scripturam habent Graeci; similiter mcpraedicatioiw, quia idem doctor Graecorum, qui est et Lalinorum,

qui eis fidem perfecte tradidit, scilicel Paulus Apostolus; si ratione, sed ratione non suflicit aliquid affu'mare in his quae sunt fidei. Unde Dionysius ' et Damascenus dicunt, quod nihil est dicendum nec cogitandum de illa summa Trinitate praeter id quod nos sacra eloquia docuerunt, et Hieronymus"': «Nil credatur uiihi, nisi confirmavero per novum et velus Teslamentum » . Si revelatione, quaeritur, cui fuerit revelatum et cum Deus velit omnes homines salvos fieri, quare hoc non revelavit" Graecis? Et iterum, quoinodo constat quod hoc fuerit a Deo?

CoNTBABiuM '- 1. arguitur rafione ostensiva sic:Fundamen(a. Spiritus sanctus secundum omnes fideles procedit ut donum, sicut ex multis locis Scripturae probatur ; et iterum, omnes tam Graeci quam Latini dicunt, Spiritum sanctum a Filio nobis donari: ergo omnes con- cedunt, procedere ab utroque, cum non detur, nisi a quo procedit.

2. Item, Spiritus sanclus secundum omnes, et sicut supra ostensum est", procedit ut amor; sed amare non tantum est Patris, sed etiam Filii, unde et per omnia amat Filius, sicut et Pater: ergo si a Patre amante amor procedit, eadem ratione a Filio.

3. Item, Spiritus sanctus secundum omnes procedit ut nexus"; sed perfectior nexus est, qui ab extremo utroque procedit, quam qui ab altero: ergo si Spiritus sanctus est nexus perfectissimus , non solum a Patre procedit, sed etiam a Filio.

4. Item, hoc idem ostenditur ratione ducente ad impossibile sic: omnis distinctio personarum in divinis attenditur secundum relationem et originem: ergo si Spiritus sanctus non procedit a Filio, nec e converso, nulla est ibi origo: ergo nulla est ibi mutua relatio, ergo nec distinclio.

5. Item , maior germanitas est inter duos, quando unus procedit ab altero, et ambo a tertio, quam si unus nihil habeat ab altero; haec est per se nota: ergo si Spiritus sanctus non est a Filio, nec e converso, non '° est perfecta unio: ergo nec summa nec perfecta beatitudo.

6. Item, perfectior est expressio, quando gene-

quae et a S. Tlioni. (tiic a. I .) et a Richard. (hic q. 1 .) allegantur : « Rursum a Scripturis sacris accepimus , Patrem quidem esse originem in divinis , lesum vero et Spiritum sanctum , quasi Dei prolem , vel , si dictu fas sit , quasi germina divina , floresve ac lumina supersubstantialia existere. » Sed textus noster in versionibus Scoti et Corderii verbotenus non legitur.

' Libr. I. de Fide orthod. c. f*.

I * Fide multorum

cum loco tamen. I s De Div. Noni. c. 'I. circa princ,

\ E G III K M 0 T V Z posuimus Damasc. , l. de Fide

orthod. c. 2.

1" Ilaec verba a Scholasticis communiter attribuuntur S. Hieronymo , in quo tantum sententia similis in Epist. 41 . ad Marcel- lam legitur. Sunt autem S. Cyrilli Hierosol. Cath. FV. de Decem Dogmat. n. 17. (Palrnlog. Graec. tom. 33. col. 478.) dicentis : « Ne mihi quidem ista proferenti ultro credas, nisi de divinis Scripturis eorum quae tibi annuntio demonstrationem acceperis » .

DIST. XI. ART. UNICUS QUAEST. I.

rans communicat genito non tantum substantiam, sed eliam actum, qui naturae geniti non repugnat; sed actus spirandi non repugnal Filio, quia nuUum ex hoc inconveniens sequitur, si spiret: ergo si Pater hunc actum ' ei non communicat, Filius non est perfecta imago.

7. Item, hoc ipsum ostenditur auctoritalibus, et primo auctoritate Apostoli ad Galatas quarto ' : Misit Deus Spiritimi Filii sui etc; ergo cum Pater non mittat Spiritum nisi Filii, idem est Spiritus Patris et Filii; sed eius est Spiritus, a quo procedit: ergo Spiritus sanctus procedit a Patre et Filio. Si dicas, quod non sequitur, quia non dicitur Filii, quia procedit a Filio, sed quia est in Filio: ergo eadem ratione, cum Fihus sit in Spiritu sancto, potest dici Filius Filius Spiritus sancti \

8. Item, loannis decimo quinto'': «Quem ego niittam vobis a Patre Spiritum veritatis » . Ex hoc arguitur sic: nullus mittit alium, nisi habeat auctoritatem super illum; nuUus autem habet auctoritatem super alium, nisi aliquid tribuat ei; sed nulla persona tribuit alii % nisi ab ipsa procedat: ergo a primo, Spiritus sanctus procedit a Filio. Si dicas, quod a Filio mittitur ex tempore et ex tempore procedit; contra: Filius non ideo habet auctoritatem, quia miltit, sed ideo mittit, quia habet auctoritatem: ergo ante habet auctoritatem , quam mittat teraporaliter: ergo antequam raittat temporahter, necesse est Spiritum sanctum procedere a Filio: ergo etc.

9. Item, loannis decimo sexto": Ille me clarificabit, quia de meo accipiet. Ex hoc arguitur sic: quisquis est omne quod habet, est omne quod accipit; sed Spiritus sanclus, cum sit Deus summe sim- plex, est omne quod habet, ergo omne quod accipit: ergo si accipit aliquid ab aliquo , accipit esse ' ; sed a quo accipit esse, ab illo procedit: ergo si aliquid accipit a Filio, procedit a Filio. Sidicas, quod accipere illud est temporaliter; tunc obiicitur ex hoc, quia omne quod temporaliter accipit aliquid ab aliquo°, mutatur, etc.

Spi7-itus sanctus procedit a Patre et a Filio.

i: Dicendum, quod, sicut ostensum est conciasio. auctoritatibus et rationibus, fidei veritas est, quod Spiritus sanctus procedit a Patre et Filio.

Ad intelligentiam autem controversiae Latinorum et Graecorum et originem' eius notandum est, quod circa processionem Spiritus sancli de Filio est duo cogniuoct considerare, scilicet articuli co^miMwm et eiusdera iis anicuii. cogniti professionem. In primo orta '" est differentia , in secundo controversia.

Cognitio autem huius articuli fundamentum habet a Scriptura, profectum vel incrementum a ratione, sed consummationem " a revelatione. In Scripturae auctoritate Graeci et Latini conveniunt, quae dicit, Spiritum sanctum esse Filii et mitti a Filio ; sed in ratione et revelatione differunt.

In ratione quidem intelligendi. Nam cum Scri- . Dio-erentia ptura dicat '% Spiritum sanctum procedcre, Graeci ad inteiiigendi intelligendum usi sunt alio modo et alia similitudine cedere. '""' processionis , alio modo Latini. Nam cum processio dicatur in creaturis motus localis ab uno in aliura et dicatur motus causalis unius ex '^ alio, Graeci intellexerunt processionera primo modo, ab uno in alium; Latini vero secundo modo. Et in hoc melius intellexerunt Latini quam Graeci, quia comparaverunl processionem aeternam processioni magis spirituali; et ideo magis simili " comparaverunt, et sic melius.

Similiter, Scriptura dicit ", Spiritum sanctum itemquoad per spirationem procedere. Et cum duplex sit gpj. ''"'■'"'"''"■ ratio, scilicet flatus exterioris et amoris interioris, Graeci comparaverunt Spiritum spirationi flatus exterioris; sed Latini spirationi amoris interioris: et ideo Latini melius, quia spiritualiori et similiori similitudini aptaverunt.

Similiter, cum Scriptura dicat, Spiritum sanctum nem qooad procedere ut nexum et communionem, et duplex possit esse nexus, vel sicut medium iungens unum " ,

quod minus contextui correspondet.

Quia ergo ditTerentiam habuerunt In ratione, et Dinenini Latini spiritualius et convenientius comparaverunt;

^nre^eaiio- .^^^ ^^ ratioue sua sunt elevati, et per hoc ad intelligentiam Scripturae dispositi, et ideo manifesta revela- tione edocti sunt de Spiritus sancti processione. Graeci vero, quia similitudines differentes et minus proprias aptabant, ideo sunt sua ratione depressi ; et non valentes intelligere, Spiritum a Verbo procedere, nec in alium ab aeterno procedere, arctaverunt Scripturam ad intelligendum de processione temporali, et ideo sibi viam revelationis clauserunt. Haec est ergo ratio diversitatis in huius articuli cognitione.

Controversia vero venit ex huius articuli pro-

canuom- fessione. Professio vero huius ' articuli venit ab

Ecclesia Latinorum ex triplici causa, videlicet ex fidei

HohsAo e^veritate , ex periculi necessitate et ex Ecclesiae

"^''"^''^'auctoritate. Fides dictabat hoc, et periculi necessi-

tas imminebat. ne forte aliquis hoc negaret^ in

quod periculum inciderunt Graeci; et Ecclesiae aucto-

ritas aderat: et ideo sine mora exprimi debebat.

Negatio vero huius articuli venit ex triplici

«egatioiiemcausa, scilicet Bx ignorantia, ex superbia et^ perrauw!'"" imacm. Ex ignorantia, quia nec Scripturam intel- lexerunt nec habuerunt congruam rationem nec apertam revelationem. Ex superbia, quia, cum reputarent se sciolos et vocati non fuerunt^ noluerunt proflteri quod non erat per eos inventum. Ex pertinacia, ne convincerentur et irrationabiliter moveri viderentur, invenerunt pro se rationes contra veritatem: et ideo suam sententiam defendere ausi sunt et auctoritati Ecclesiae Romanae obviare; et ideo facti sunt haeretici, quia denegant" fldei veritatem, et schismatici, quia recesserunt ab Ecclesiae unitate.

Sed quia mos est haereticorum et schismatico- Graeciac-rum, cum se non possunt rationibus communire,

fflsant ^"- j^jj^ersam partem accusare; ideo nos accusant, et redarguunt tanquam curiosos et tanquam excom-

municatos et schismaticos. Curiosos ', quia sine huius articuli professione salus erat. Quare ergo intro- miserunt se Latini hoc perquirere, quod non fuit necessarium ?

Sed ad hoc patet responsio, quia* opporlunum nospon, fuit propter periculum in quod ipsi inciderunt. saiiones.''

Similiter, dicunt nos excommunicatos , quia Symbola corrumpimus , in quibus per sanctos Patres sub excomnranicationis poena hoc erat prohibitum.

Et ad hoc patet responsio per praedicta, quia ,non corrumpimus, sed perflcimus"; nec sententia lata est contra perflcientes, sed contra corrumpentes. Vel potest dici, sicut dicit Anselmus '", quod novumAiia lespo edidimus; et hoc quidem facere potuimus, quia Romana Ecclesia plenitudinem potestatis a Petro, Apo- stolorum principe, acceperat, in qua " nulla Patrum sententia nec interdictum potuit nec arctare nec ei praeiudicare nec ligare eam ad aliquid.

Similiter dicunt nos schismaticos , quia a nobis incepit'" divisio; cum enim hoc vellemus asserere, noluimus eos voeare.

Et ad hoc responderi potest pro Latinis, quod eos vocare non fuit opportunum — quia Ecclesia sine eis hoc poterat — et hoc ", quia erat laboriosum propter distantiam, erat i^ifructuosum, quia iam non erat in Graecis sapientia tanta, sicut fuerat, immo ad Latinos transierat, erat nihilominus periculosum, quia quod pro certo habendum erat periculum erat ducere in dubium.

Et sic patet , quod frivolae sunt eorum accusaliones. Ad rationes autem, intellectis quae dicta sunt, facile est respondere.

1 . Ad illud ergo quod obiicitur, quod processio sointio o[ est ab uno in alium; dicendum, quod verum est de processione locali, sed non est verum de processione causali, sicut infra mehuspatebit"; ctun procedere in aliura sit dupliciter, aut quia in alium tendit sicut '^ obieclum; et sic Spiritus sanctus est amor, quo Filius amat Patrem, sicut e converso; si autem sic dicatur procedere in aliquem, ut ab eo recipiatur, omnino stultus est intellectus. Est enim dicere, quod amor,

quidem posuimus, quod confirmatur.ex incongrua lectionealiorum codd. et quod quidem.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]