Bonaventure

DIST. XII. AKT. UNICUS QLAEST. 11.

et prius auctorilate , quo alter accipit ab altero ' , cadit ibi. Sed prius origine cadit respectu producentis et producti , cum alter oritur ex altero ; cum vero unus oritur a duobv^, non cadit ibi prius originc, quia tunc ambo sunt unum originale principium; tamen cadit ibi prius aucloritate, quia quamvis Pater et Filius sint unum in producendo, lamen hoc accipit Filius a Patre.

Si igitur quaeritur, utrnm per prius procedat

. Spiritus sanctus a Patre quam a Filio; si intelligatur prius '' duralione, falsum est; similiter si prius causalitate; similiter si prius origine, sicut probant primae rationes ad hoc inductae. Si autem prius

. auctoritate, ut prius idem sit quod principalius , veritatem habet.

1. Ad illud ergo" quod primo obiicitur, quod s Pater est primum principium et causa; dicendum, quod illae rationes habent veritatem, ubi est pluralitas causarum vel principiorum ; sed respectu Spi- ritus saricti nec est pluralitas causarum nec principiorum.

2. 3. Ad illiid quod obiicitur, quodper'' prius habet quod habet ex se: dicendum, quod si inlelligatur prius , id est principalius , verum est; si autem alio modo, falsum , quia unum et idem potest haberi a pluribus personis, ita quod ab una per aliam; nec talis est prioritas aliquo triuni praedictorum modorum.

SCHOLIOK

I. PosUii quadruplici pHontatis distinctione , primo negatur, Spiritum sanctum procedere pnni diiratione , causalUate , origine a Patre quam a Filio. Priorilas enim durationis et causalitatis in Deo esse omnino non potest; prioritas autem originis dici quidem potesl in divinis , sed tantum , quatenus una persona procedit ab uno, et allera a duabus. Ergo non est ponenda inter Patrem et Filium , quatenus producunt Spiritum sanctum. Deinde concedilur , quod Spiritus sanctus prius procedat aucloritate , vel etiam principalius a Patre quam a Filio. Hoc nulla alia ratione asseritur , nisi quia Pater a se ipso habet potentiam spirativam , Filius vero a Patre ; unde Patri quaedam principalitas convenit , quae tamen nec subiectionem Filii nec distinctionem in principio spirativo importat. In re hoc idem est cum eo quod dicit Scot. (hic q. 2.) : <c Non est ergo ordo originis inter spirationem Patris et Filii, quasi spiret Pater in aliquo signo originis , in quo non spiret Filius, sed in eodem «igno originis simul spirant. Est tamen ibi ordo spirantium in spirando , quia Pater (producto termino primae fecunditatis) in illo tertio signo originis spirat a se, Filius autem non a se ». II. Pro maiore cxplicatione solutionis ad .3. serviunt quae dicil B. Alberl. , hic n. 3. ad 2 : « Diccndum, quod hoc ( quod

una proprietas non est duorum subiectorum) verum est in illis suppositis , quae per essentiam et subslantiam dividuntur ab invicem ; in illis enim quod inest uni idem numero non inest alii. Sed duobus suppositis , quae in nulla diversa sunt, nisi (quod) inler ea est relationis oppositio, polest inesse idem, in quantum non relative opponuntur. Pater autem et Filius talia sunt supposita divinae naturae ; et secundum quod comparantur ad virtutem spiralem et ad Spirilum sanctum , non habent oppositionem relativam inter se ; ergo secundum hoc remanent idem , et sic unum numero erit quod in hac comparatione inest eis. Hoc autem esl proprietas spirandi , ct sic unum sunt principium spirandi Spirilus sancli».

111. Cfr. infra d. 20. a. 2. q. I. 2. — Scot., de hac et duabus seqq. qq. hic q. 2. — S. Thom. , de hac ct seq. hic q. 1. a. 2.

— B. .\lbert. , hic a. 2 ; de hac et seq. q. ; S. p. 1. tr. 7. m. 3. q. 2. incident. — Petr. a Tar. , hic q. unic. a. 1 . — Richard. a Med., hio q. 1. — vEgid. R., hic. 4. princ. q. 2. — Henr. Gand. , de hac et duab. seqq. qq. S. a. 54. q. 5. et 7 ; a. 60. q. 9. — Dionys Carth. , de hac ct duabus seqq. qq. hic q. 1 ,

— Biel , de hac et duab. seqq. qq. hic q. 3.

QUAESTIO II.

Utrimi Spiritus sanctus a Patre plenius et principalius quam a Filio procedat.

Secundo quaeritur, utrum plenius procedat a Patre quam a FiUo. Et quod sic, videtur:

1. Quia propter quod unumquodque, et iilud Adopposi-magis^: ergo cum Filius spiret per Patrem , quia

hoc habet a Patre, ergo Pater magis spirat.

2. Item , « omnis causa prima plus influit quam secunda " » ; sed Pater est primuin principium spirandi: ergo phis influit qnam Fihus.

3. Item, plenius procedit aliquid, a quo procedit proprie et principahter, quani a quo nec prin- cipahter nec pr(.>prie; sed Spiritus sanctus procedit a Patre proprie et principaliter, sicut dicitur in littera' et Augustinus dicit: ergo etc.

• 4. Item, plenius procedit aliquis ab eo, a quo habet quidquid habet, scilicet substantiam et proprietatem, quam a quo non habet; sed Spiritus san-

quod et supra in ipsa obiectione habetur. Paulo anle unus allerve codex aliiid loco illud.

que addunt tale. Mox circa finem argumenti ope mss. et primarum edd. restituimus habet.

Contra: 1. Si plenius a Patre, ergo perfectius: Fandamenta.ergo a Filio noD procedit perfectissime, ergo in Trlnitate est aliquid imperfectionis.

2. Item , si plenius a Patre quam a Filio , pkis accipit a Patre quam a Filio; sed ubi est ponere plus et rainus, ibi esl diversitas: ergo in persona Spiritus sancti est diversitas.

3. Item, videtur quod nec principalius a Patre, quia qui perfecte dat aliquid alicui, dat ei usum ' et iurisdictionem sive auctoritatem ; si ergo dat Pater Filio posse spirare, ergo dat ei auctoritatem spirandi: ergo aeque principaliter procedit a Filio ut a Patre^

In sano smsu diei potest , Spirilum sanctum procedere a Palre principaliler vel principalius et pcr se; non tamen procedit plenius nec perfeclius.

Respondeo: Dicendum, quod Spiritus sanctus conchisio 1. dicitur prncedere ^ a Patre principaliter et per se : principaliter , quia auctoritas est in Patre; per se, quia non tanlum mediante Filio, sed etiam imme- . diate. Non tamen plenius procedit a Patre nec perfectius , quia plenius ponit gradum perfectionis .

ponit etiam compositionem substantiae in producto, quorum neutrum est in divinis. Unde si proponatur haec: quod iilud quod procedit ab aliquo principa- condusio s lius, procedit plenius, simpliciter est neganda'.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur de causa soiuiio op

4. Ad illud quod obiicitur, quod non habet Spiritus sanctus a Filio, quod procedat a Patre; dicen- dum ad hoc, quod habere a se vel ab alio non ponit gradum plenitudinis. Unde quamvis Filius divinitatem habeat a Patre, ita ' tamen est perfectus Deus ut Pater; et ideo non sequitur, quod plenius a Patre procedat, qm^ principalius. — Quod ° obiicitur: plenius habet quod habet essentiam et pro- prietatem; responderi potest interimendo minorem; habet enim Spiritus sanctus a Filio proprietatem , licet non habeat secundum omnem respectuni; habet enim processionem a Filio, sed non ut a Patre.

Ad illud quod obiicitur, quod Pater dal Filio f,fj,'|f' °' auctoritatem; dicendum, quod dando auctoritatem super Spiritum sanctum, nihilominus ex ipso habet auctoritatem °, quia ex hoc debet Filius eam referre ad Patrem, quia habel a Patre; et inde est, quod in Filio est auctoritas et subauctoritas. Unde etiam principaliter producit Spiritum sanctum ", sed Pater principalius, quia in eo est tantum auctoritas, non subauctoritas. Principalitas autem dicitur auctoiHtas in clivinis.

SCHOLIOK

I. Quo sensu hic intelligpnda sinl vocabula plenius , p in cipaliter, auctoritas , subaucloritas, salis apparel ex ipsis V3rbis S. Docloris, hic et infra dub. 3. positis. Negatur, quod Spiritus sanctus ■plemus procedat a Patre quam a Filio , quia hic terminus signifieat gradus perfectionis , vel saltem connotat compositionem in aliquo ; afflrmatur vero , quod principalius Pater producat Spiritum sanctum, in sensu et ex ratione in q. I. expressis. Filius autem principaliter Spiritum sanctum pro-

ducere asseritur , quia dat ei quidquid habet ; unde dicitur habere auctoritatem respectu eiusdem , svbaucloritatem vero respectu Patris , a quo omnia habet. Habere igitur auctoritatem et principalitatem noslro Doctori idem est. L'nde in fine solut. ad i. respondet « interimendo » i. e. ut falsam negando minorem. — Hunc modum dicendi , quod Pater principalius pro- ducat Filium, S. Doctor , Magistrum aliosque antiquos theologos secutus , non reprobat. Immerito nonnulli moderni theologi cum

quod hoc argumentum partem conclusionis neget, scil. quod Spiritus sanclus prim-ipalius A Patre procedat. Sed melius cum codd. hoc argumontum, licet sub aliquo respectu ad oppositum pertineat, uUimo loco ponitur , quia est argumentum speciale seu sui generis , scil. negans, quod Spiritus sanctus principalius a PaU'e proced it, dum celera argumenti vel probant vel negant, quod Spirilus sanctus pltmius a Patre procedat.

■• Unus altervecodd. ut W\ procedit loco dicitur procedere.

DIST. XII. ART. UNICUS QUAEST.

Suartv, hanc locutionem Sei-apliici (anquam erroneam reiiciunt. Attcndere enini debuissent, ipsuni S. Doctorem eam explicasse in sensu cerle ortliodoxo nec eam commendasse, sed sane explicntam solummodo tolerasse , uti apparet cx ullima propositione in corp.

Ad 3. oppositum non respondetur explicile, quia iam solu-

tum estin corp. Quo sensu dici possit , quod Spirilus sanctus propiie a Patre procedit , cfr. infra dub. 3.

II. Quoad conclusionem cfr. S. Thom., hic q. 1. a. 2; S. I. q. 36. a. 3. ad 2. — B. Albert. , hic a. 3. i. — Petr. a Tar. , hic q. 1. a. 2.-— Richard. a Med. , hic q. 2. — .€gid. R. , 2. princ. q. I . — Durand. , hic (|. 2.

QUAESTIO III.

Utrum Spiritus sanctus niediante Filio a Patre proceckil.

Teitio quaerilur, utrum Spiritus sanclus procedat a Patre mediante Filio.

1. Et quod sic, videtur per Hilarium duodecimo Fundamenia.de THnitate ' , qui loquens ad Patrem ait: «Spiri-

tum sanctum, qui ex te per eum est, pronierear »: ergo Spiritus sanctus est a Patre per FiJium, ergo mediante F'ilio.

2. Item, Richardus' dicit, quod in divinis est processio immediata tantuiT\ , et mediata et immediata — mediata tantum esse non potest — et dicit, quod mediata et immediata est processio Spiritus sancti ex Patre : ergo cum non possit cadere medium nisi Filius, Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio.

3. Item, similis est processus in illa Trinitate processui imaginis creatae'; sed amor procedit a mente mediante intelligentia : ergo Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio. Si dicas, quod non est similitudo quantum ad hoc: ergo destruitur ratio imaginis, quia imago debet repraesentare ordinem et originem personarum, non tantum numerum in personis, quia lioC' etiam est in vestigio.

k. Item , si solus Filius spiraret, " ita quod non Pater, tunc Pater diceretur spirare, sed mediante Filio, ita quod esset processio mediata tantum: ergo cum spiratio conveniat Patri per se et conveniat ei per hoc, quod est principium Filii spirantis, ergo convenit ei et mediate et immediate,: sed si hoc ", Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio.

Contra: 1. Nobilius est immediatum principium, Ad oppo>i- quam mediatum,: sed omne nobilius est Deo tribuen- ^™' dum: ergo si Pater est nobihssimum principium Spiritus sancti, ergo tantum immediate, non mediate producit ipsum. Si tu dicas, quod producit simul mediate et immediate; contra: mediatum et immediatum sunt opposita; sed opposita non sunt simul vera de eodem et respectu eiusdem : ergo impossibile est. quorl simul producat mediate et immediate.

2. Item, sicut se habet per se ndper accidens, ita mediatum ad immediatum; sed Deus nuUius, cuius est causa per se, est causa per accidens: ergo nuUius , cuius est principium immediatmn , est principium mediatum.

3. Item, magis est immediatum quod nullo modo recipit medium, quam quod recipit medium ; sed Filius nullum medium recipit in spirando: ergo imme- diatius producit, quam producat Pater: non ergo uniformiter omnino producunt Pater et Filius Spiritum sanctum.

Spiritm sanctus procedit a Patre tum iminediate, tum mediante Filio.

ftespONDEo: Dicendum, quod, sicut vult Richar- concuisio. dus , productio ' Spiritus sancti est mediata simul et . immediata: mediata, in quantum est a Filio, et Filius a Patre; sed immediata, in quantum ipse Spiritus sanctus ab ipso Patre spiratur.

Et huius exemplum ponitur in exitu Abel de Esempium. Adam. Abel enini"' immediate exiit de Adam, quia ipse ex lumbis suis genuit eum; nihilominus exiit mediate, quia exiil ab Eva, quae fuit ab Adam sive de Adam deducta. Et hunc modum oportuit esse in Deo propter summam germanitatem. Si enim tantum Raiio mediata esset processio Spiritus sancti, ut tantum esset a Filio, non esset summa germanitas Spiritus sancti cum Patre. Similiter, si omnino immediata, ut esset a Patre tantum, non esset summa germanitas cum Filio. Et sic concedendum ", quod mediante Filio.

1. Ad illud ergo" quod obiicitur in contrarium, soiuuoop-

-. ..... , positorum.

quod nobilius est immediatum pnncipium; dicendum,

"im enim est- Trcsmodi

quod mediatio est tribus modis.^

mediatio, quae excludit immediationem tantum, ut'

quando eftectus ultimus non continuatur influentiae

In flne. Vide lit. Magistr Libr. V. de Trin. c. 7-9 De imagine creata vide

jpra

q. 2.

quod nulla creatura aliquid agit, eius influentia remota; et ideo niliil a^ Deo exit mediate tantum. Se-

cunda mediatio cadit in Deo respectu effectus producti a causa creata, quia ibi est ordo causarum et divm-silas virlutuni; sed tamen non est separatio, quia Deus intime agit, quia per se ipsum; agit^ nihilomiims per virtutem creatam, quae ab ipso est.

Tertia mediatio cadit in operatione divina, in qua sunt agentes personae, in quibus attenditur ordo, quia una habet ab alia quod agat, sed t;imen nec est ibi virtutum diversitas nec separatio vel distantia aliqua, immo una virtute et aeque intime agunt. Et sic Pater mediante Filio producit Spiritum sanctum, non quia sit medium distantiae vel difTerentiae. sed

quia, quod Filius producat, hoc habet a Patre, ita quod est ibi quidam ordo. Et sic patet responsio ad .i'.ite.i resequens , cum dicit , quod mediatum et immediatum oVposii" sunt opposita ; verum est enim primo modo, sed non secundo nec tertio\

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus nullius soiuiiooi>est causa per accidens, ergo nec mediate; dicendum, '"" "''""'■ quod per accidens aliquid causare derogat veritati " causae supremae. Illius enim dicitur aliquid causa

esse per accidens, cuius est causa per aliquid aliud, cauaapci quod non est ab ipso, sed aliunde; si ergo Deus ali- ""'■' ^"^' cuius esset causa per accidens, non esset causa universalissima et prima , et ita nec nobilissima. Sed ' mediatio non repugnat nobilitati causae supremae. Causare enini aliquid^per .?e et per id quod ab ipso esl non dicit indignitatem , immo dignitatem, quia dignitas est non tantum per se aliquid posse, sed posse alii communicare, ita tamen quod ille sine eo nihil possit.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod Filius est immediatior causa; dicendum, quod non valet, quia ista mediatio, quae praedicla est, non repugnat immediationi, et ideo non dirainuit eam.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]