Bonaventure

DIST. XII. DUBI\.

DUB. II.

Item quaeritur de hoc quod dicitur: Quidquid Unigenilo dedit, gignmdo dedit. Videtur male dicere, quia si hoc; sed ' dedit ei spirationem, ergo dedit eam gignendo, ergo spiratio est genita. Sed quidquid dicitur in divinis eoncrete, dicitur et abstracte, sed non convertitur: ergo si spiratio est genita, spiratio est generatio , quod est contra omnes modo -. Respondeo: Dicendum, quod defectus est in soiyitar i. utroquB argumento. Nam illud non valet : dedit ge-

ignmcnlnm. , . . ....

nerando spirationem, ergo generavit spn^ationera; sicut non sequitur : generando dedit Filio essentiam, ergo essentia est genita. Aliqua enim per generationem dicuntur dari, quae non dicuntur generari. Et iterum alia ratio non valet : spiratio est ge- ,soiviiar2. nita, ergo spiratio est generatio. Sicut enim infra

rgumentum. , ... . ,

patebit de duabus notionibus umus personae , verum est, quod una praedicatur de altera denomina- tive, non in abstractione ; et ideo non valet illa ratio, immo est ibi accidens. Quod ergo dicilur: quidquid praedicatur denominative et abstracte , ' verum est de essentia; sed non est verum de pro-

prietate personae; et haec infra melius patebunf.

DUB. III.

Item dubitatio est de hoc quod dicit Hieronymus: Credimus in Spiritiim sanctum, qui de Patre proprie procedit. Videtur enim falsum dicere , quia « proprium est quod convenit uni soli ° » : ergo si de Patre pi'ocedit proprie, non ergo de Filio. Si tu dicas, quod non dicit proprie contra communitatem, sed contra improprietatem : ergo videtur quod improprie procedat a Filio.

Respondeo : Dicendum , quod proprie non dicit

soiuiio 1. proprietatem sive solitudinem, sed sonat in" aucto-

ritatem, sicut principaliter. Sicut enim Pater prin-

cipaliter dicitur spirare, quia hoc non habet ab alio; ita etiam proprie, quia hanc conditionem, non habere ab alio, nulli communicat; ita videtur dicere Magister.

Potest tamen dici , quod uno modo proprium soimio aiia. dicitur contra communitatem ; alio modo contra improprietatem ; tertio modo accipitur pro appropria- tione'; et sic accipitur hic. Quamvis enim spiratio aeque vere et proprie conveniat Patri et Filio, tamen Hieronymus appropriat eam Patri propter auctoritatem *.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius loquens ad Patrem: Ex te per eum Spiritus sanxitus tuus est. Videtur enim male dicere dicendo per eum , quia , ut dicit Praepositivus " , per cum verbis transitivis signiflcat subauctoritatem , sed cum absolutis au- ctoritatem ; ut patet , cum dicitar : ego sum sapiens per Deum, in Deo notatur auctoritas. Cum ergo dicitur , quod Spiritus sanctus est a Patre per Filium, in Filio notatur auctoritas.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui voluerunt soimio aii^ dicere, quod haec est impropria: Spiritus sanctus '''"°™" est a Patre per Filium sive procedit; et debet resolvi in hanc: Spiritus sanctus spiratur a Patre per Filium; et consentiunt rationi praedictae. — Sed Nonprocum ista sit vera: creatura procedit a Patre per Filium, et haec similiter: exit vel procedit: non video rationem, quare similiter iila verba Hilarii non proprie dici.

Et '" propterea est dicendum, quod quamvis pro- soimiovwa. non sit verbum transitivum quantum ad modum significandi, quia non conslruitur cum accusativo; quia tamen aequivalet" transitivo, ut cum dicitur: procedit a Patre per Filium, iudicandum est sicut de verbo transitivo; et ideo dicit subauctoritatem '^

DISTINCTIO XI] 1.

Qnan' Spirih(S saniiiis , cnvi sit de substantia Palris, non (iicatnr (/('iiilns . sed tantnm procedi^is.

Post hacc ' coiisidoiaiMlum est, quanluiii a lalibus, quales nos sumus, intelligi potesl, cum Spirilus sanclus procedat de Palre et sit de substantia Patris , cur non dicatur esse nalus, sed poliiis procedere; et cur non dicatur filius. Quare autem Spiritus sanctus non dicatur vel sit nalus, et ideo non sit filius, Auguslinus ostendit in decimo quinto libro de Trinitate ita dicens: «Si Spiritus sanctus filius diceretur, amborum utique Filius diceretur, quod absurdissimum est. Filiiis quippe nullus est duorum nisi patris el inatris. Absit autem, ul inier Deum Patrem et Deum Filium lale aliquid suspicemur». Absurdissime ergo filius dicerelur amborum, id cst Fatris et Filii. « Amborum enim filius dicerelur, si eiun ambo genuissent, quod abhorret omnium sanorum sensus. Non igitur ab utroque esl geuitus, sed pro- cedit ab ulroque amborum Spiritus' ». His verbis osteuditur, cm Spiritus sanctus, cum sil de Palre, non laraen dicatur genitus vcl filius.

Cap. n.

Cur Filiiis dicatur procedere, cum Spiritus sanctus non dicalur gigni

Cum autem Spiritus sanctus non dicatur genitus, sed tanlum procedens, quaeri solet, cur Filius non dicitur tanlum genitus, sed et procedens; sicut ipse in Evangelio loannis ■* ait: Ego ex Deo processi vel exivi, et veni in inundum. Non ergo tantum Spiritus sanctus procedit a Palre, sed etiam Filius. Ad quod dicimus, quod cum uterque procedat a Patre, dissimiliter tamen. Nam « Spiritus sanctus, ut ait Auguslinus in quinto libro de Trinitate ^ procedit a Patre non quomodo natus, sed quomodo datus» vel Donum. Filius autem processit nascendo, exiit ut genitus. Ac per hoc illiul elucescit, ut potest, scilicet cur Spiritus sanctus etiam non sit filius, cimi et ipse a Patre exeat, « ideo scilicet" non dicilur lilius, quia neque natus est , sicut Unigenitus, neque iactus, ut per Dei gratiam in adoptionem nasceretur, sicut nos».

Quod i

n polest mortalis distinguere inter (jeneratidnem Fiiii et processionein Spiritus saiicti.

Inler generationem vero Filii et processionem Spirilus sancli, dum hic vivimus, distinguere non suifici- nuis. Unde Augustinus Maximino praeinissam quaestionein refricanli, scilicet qiiaerenli, cur Spirilus sanctus non diceretur fllius, cuin de Palris esset substanlia, respondens sic ait': «Qiuieris a me, si de substantia Palris est Filius, dc substantia Patris est eliam Spiritus sanctus, cur unus filius sit, et alius non sit filius. Ecce respondeo, sive capias sive non capias: de Patre est Filius, de Patre est Spirilus sanctus, sed ille genitus esl, iste procedens; ideo ille Filius esl Palris, de quo est genitus; isle autem Spiritus est utriusquc, quoniain de ulroque procedit. Sed ideo, cuin de illo loqueretur, ail ': De Palreprocedit, quoniam Pater processionis eius est auctor, qui lalem Filium genuit et gignendo ei dedit, ut etiam de ipso procederet Spiritus sanclus. Nam nisi procederet etiain de ipso, non diceret discipulis": Accipite Spirilum sanctum, eumque insufflando daret, ul, a se quoque procedere significans , aperte ostenderet flando, quod spirando dabat occuite. Quia ergo, si nasceretur, non tantuin de Patre nec tantuin de Filio, sed de ambobus utique nasceretur; sine dubio filius diceretur amborum. Ac per hoc, quia fllius amborum nullo modo esset, noii oportuit nasci eum de ambobus. Amborum est ergo Spiritus ", procedendo de ambobus ».

« Quid autem iiiler nasci el procedere intersit , de DiirerenUa illa excellentissima natura loquens exphcare quis po- et procedcrc test?Non" omne quod procedil, nascitur, quamvis ''''""™"^' omne procedat, quod nascitur; sicut non omne quod bipes est, homo est, quamvis bipes sit omnis, qui homo est. Hoe scio; distinguere autem inter illam generationein el hanc processionem neseio , non valeo, non suf- flcio. Ac per hoc, quia et illa cl ista est inellabilis, sicut Propheta de Filio loquens ait '-: Generalionem eim quis enarrabit? \Va de Spiritu sancto verissime dicitur: processionem eius quis enarrabit? Satis sil ergo nobis, quia non esl a se ipso Filius , sed ab illo de quo natus est, non esl a se ipso Spirilussanctus, sed ab illo de quo procedit, et quia de utroque procedit, sicut iam ostendimus" «. De Spiritu sancto, quomodo ipse de

' Ed. 1 sola hoc.

- Cap. 27. n. i8 ; et Ti-act. 99. in. loan. n. 9. — Eliam verba praecedentia secundum sensum ex eodeni loco excerpta sunt. — Post Trmiiaie Vat, et edd. i , 8 omittunt ita ; in fine

DISTINCTIO XIII.

Deo sit, nec tanien ipse fllius sil, quoniam procedendo, non nascendo legitur esse de Deo, iani superius, quantuni visum est, disputavinius.

Utrmn Spiriltis sanclus debeat dici mgejiitus, ciim non sit genilus.

Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus non sit genitus , ulrum debeat dici ingenitus. Ad quod dicimus, Spiritum sanxitum nec genilum nec ingenilum debere dici. Unde Augustinus ad Orosium ' ait: « Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum fides certa declarat; quia si dixerimus ingenitum, duos patres afflrmare videbimur; si autem genilum, duos fdios credere cidpamur. » Sicut enim solus Filius dicitur geniius, ita et solus Pater dicitur ingenitus, eo quod ab alio non sit. Unde Auguslinus in decimo quinto libro de Trinitate^: « Pater, inquit, solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputanlium et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius aulem de Patre natus est, et Spiritus sanctus de Patre principaliter et communiter de utroque procedit. Ideoque cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos, qui non sunt de alio, quispiam suspicetur ». Ecce his verbis aperte ostendit, Spi- ritum sanctum nec genitum nec ingenitum debere dici. Hieronymus tamen in Regulis defmitionum ' contra iiieiony- haercticos Spiritum sanctum dicit ingenitum esse, his us ahter yerbis : « Spiritus sanctus Pater non est, sed ingenitus atque infectus. Pater non est, quia Palris esl et in Patre est; processionem habet exPatre, et non nativitatem ;

Filius autem non esl, quia genitus non est». Ecce his verbis dicitur Spiritus sanctus esse ingenitns; quod videtur adversari praemissis verbis Augustini.

Sed ut islam quae videtur repugnantiam de medio i,!^"*^™']'^^: abigamus, dicimus, quod Hieronymus aliter accepit ■" sensus ingenomen ingeniti, et aliter Augustinus. Accepit enim Au-°' '' gustinus ingenitum, qui vel quod ab '^ alio non est; et secundum hoc de solo Patre dicitur; Hieronymus vero ingenitum dicil non genitum; et secundum hoc de Spiritu sancto potest dici, cum Spiritus sanctus non Sit genitus.

Quod autem Hieronymus ita acceperit, oslenditui- ^^ Probaiur cx verbis suis , quibus in eodem tractatu " utitur, fa- mo. ciens talem divisionem : « Omne quod esl, aut ingenitum est, autgenitum, aut factuni. Esl ergo quod nec natum est nec factum; et est quod natum est et factum non est; et est quod nec natum est nec factum est; et est quod factum est et natum non est ; et est quod factum est et natum esl et renatum est; et est quod factum est et natum est et renatum non est. Nunc praepositorum singulis rebus subsistentiam destinemus. Quod ergo nec natum nec factum est, Pater est; non enim ab aliquo ' est. Quod aulem natum est et factum non est, Filius est, qui a Patre genitus est, non factus. Quod iterum nec natum nec factum est, Spiritus sanctus est , qui a Patre procedit. Quod etiam factuni est et natum non est, caelum et terra ' ceteraque , quae sunl insensibilia. Quod autem factum el natum et renatum est, homo est. Quod vero faclum est et natum est et renatum non est, animalia sunt » . Ecce his verbis ostendil Hieronymus, se iiigenitnm accipere non genilum. Aliter enim non esset praemissa divisio vera, scilicet omne quod est aut ingenitum est, aut genitum, aut faclum. Alque in divisionis huius prosecutione in assignatione ingeniti , ubique ponit non natum.

quacsl. 2. Soil supposilitium est hoc opus. In flne huius loei etl.

quoad sensum ibi exhibetur. Cum autem hoc opusculum , ut putant editores , sit mutilum et iam antiquitus interpolatum, fortasse Lombardus etiam primum textum ad verbum inde acce- pil. In praevia admonitione Benedictini editores huius libelli

censent , ipsum contra Priscillianislas et ad vindicandam Toletanam fidei regulam esse editum atque Concilio, si minus Tole- tano, saltem Braccarensi secundo , quod a. 563 vulgo ponitur, supparem esse. — Locum infra a Magistro exhibilum Alcuinus ( de Fide Ss. Trinitatis libr. II. c. 9. Patrolog. Lat. Migne, tom. 101. col. 28.) totum reportat, sed nonnullis additis vel mutatis.

contra edd.

quam Spiritus sanctus. In tei-tia vero tentat assignare differentiam inter generationem et processionem, ibi: [nter generationem vero Filii et processionem etc.

In quarta vero et ultima ostendit humanam insufficientiam' ad illam differentiam indagandam, ibi: Quid autem inter nasci et procedere intersit.

Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus. Haec est^ secunda pars, in qua Magister quaerit et determinat, utrum Spiritus sanctus debeat dici ingenitus; et haec pars habet quatuor par- tes. In prima ostendit Magister et probat auctoritate Augustini, quod Spiritus sanctus non debet dici ingenitus. In secunda vero ostendit contrarium aucto- ritate Hieronymi, quod debet dici ingenitus, et ponif ur ibi : Hieronymus tamen in Regulis distinctio- num etc. In tertia vero praedictam controversiam determinat per distinctionem , ibi; Sed ut istam quae videtur esse repugnantiam. In quarta auctoritate Hieronymi confirmat suam solutionem, ibi: Quod autem Hierorvymus ita accepit etc.

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad intelligentiam eorum quae dicuntur in littera, quatuor quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum in divinis sit ponere processionem.

Secundo, utrum processio Spiritus sancti sit generatio.

Tertio, utruni processio Spiritus sancti realiter differat a generatione.

Quarto, utrum Spiritus sanctus debeat dici mgenitus a.n^, non.

ARTICULUS UNICUS. De processione Spiritus sancti et de differentia processionis a generatione.

QUAESTIO I.

Utrum in divinis ponenda sit processio.

Circa primum, quod processio sit ponenda in divinis, ostenditur:

I. Primo auctoritate -Domini, loannis decimo

quinto", nbi dicit ipse Salvator: Mittam vohis Spiri-i tumveritaMs, qui a Patre pi-ocedit. Si ergo Veritas non dicit nisi verum, et Verbum Dei non loquitur

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]