Bonaventure

DIST. XIV. ART. II. QUAEST. II.

bititas, oh quam indiget conservari in alio, etperfectio in natura , oij quam polest in actum perfectum , qui est producere sibi similem '. « Perfectum enim dicitur unumquodque. cum potest generare tale, quale ipsura est ' » . Si ergo gratia est forma , quae citissime corrurapitur, et forraa raagnae perfectionis: ergo debet habere virtutem producendi sibi sirailera; sed non in subiecto in quo est: ergo in alio.

4. Itera, quod potest perfecte expellere contrarium potest perfecte aggenerare ' habitum con- trariura, quia contrariura non expellitur perfecte nisi per contrariura; sed gratia potest perfecte expellere culpara : ergo gratia in horaine potest ex se generare gratiara; sed non in habente, ergo in aJio. b. Ostenditur etiara *, quod sit congruum , quod t gratia procedat ab uno horaine in aliura. Et sic ostenditur : ratio superbiendi fuit ratio araittendi gratiara, ergo ab oppositis, humiliatio est ratio recuperandi ^; sed si gratia datur ab homine , plus hu- miliatur horao, quara si tanlum a Deo; quia si datur ab horaine, humiliatur homo sub Deo et sub homine, non autera, si a solo Deo datur, hurailiatur sub utroque: ergo videtur, quod iste raodus raagis congruat".

6. Item, si in' actu iustitiae, qui est punitio, subiicitur aniraa peccatrix creaturae corporali, ut ordinetur in universo: ergo in actu misericordiae debet subiici alicui creaturae, ut reordinetur: ergo sicut ab aliqua creatura recipit poenam, ita videtur congruum, quod recipiat et gratiara.

7. Itera, perfectiun agens non tantura dat suscipienti formara, sed etiara dat potentiara consiuii- lera°; et hoc est in manifestationem suae potentiae: ergo si Deus est agens nobilissimum et qui maxirae debet laudari in sua actione , congruum est , ut non tanturadet forraani gratiae, sed etiara potentiara dandi.

8. Itera, sicut a Deo est esse, ita et bene esse; sed in nullo derogatur Deo, cura dat potentiam creaturae dandi esse: ergo in nullo derogatur, cum dat potentiam dandi bene esse, ergo et esse gratuitum.

9. Ostenditur autem quod sit verum, quia

loannis vigesimo ' dixit Dominus : Aecipite Spiri- ^, Q™* "^ tum sanctum; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis etc.

10 Item, in Actibus" dicitur, quod per impositionem raanuura Apostolorum dabatur Spiritus san- ctus, non per impositionem manuum ahorum, ut dicit Glossa de Philippo discipulo , Actuum octavo: ergo aliqua virtus erat in Apostolis, quae non erat in aliis; sed per illam dabatur Spiritus sanctus: ergo ab homine dabalur Spiritus sanctus.

E converso ostenditur, quod donum Spiritusfimiiamenui. sancti dari ab horaine sit falsum, sit incongruum, sit etiam impossibite.

1. Quod sit fatsum, videtur per Augustinura, de- ^^^«^ "« cirao quinto de Trinitate": «Non aliquis discipulo-

rura dabat Spiritum sanctum, sed orabant, ut veniret in horainera » .

2. Itera, quicuraque dat vel donat aliquid, habet posse '" activura super illud; sed super donuni Spiritus sancti nuUus horao habet posse: ergo etc.

. 3. Item, quod sit inconveniens , videtur, quia <i"o<i sit msi aniraa ab alio quara a Deo gratificatur , alius quara Deus cadit raediura inter animani et Deura. Sed quandocunique aliquid cadit raedium '^ inter aniinara et Deura , aniraa horainis est perversa : ergo secundura hoc , dura daretur aniraae gratia , perverteretur.

4. Item , gratia polest super liberum arbitrium , ergo si posset horao dare gratiam, homo haberet posse super alterius arbitrium; sed arbitriura, quod est alii subiectura, non est Uberum: ergo talis donatio tolleret '^ libertatera.

a. Item, maxiraa est gloria Deo " de irapii iustificatione ; sed raaxima gloria Dei non debet alii comraunicari: ergo si coraraunicatur , divinae gloriae -derogatur; sed si aUus quam Deus dat gratiara, alius quam Deus iustifical: ergo talis donatio minuit Dei gloriara.

6. Item , iustura est in eo sperare , qui potest dare raeritum salulis; sed si homo posset dare gratiam, posset dare raeritum salutis: ergo iustum esset

Quod sit im- laleui potentiam creaturae: quia, sicut dicit Augu-

slinus', «maius est de impio facere pium quam creare caelum et terram » . Sed potentia creandi non potuit a creatura recipi: ergo nec polentia dandl gratiam.

8. Item. produetio gratiae per praesentiam agentis ab anima suscipitur; sed solus Deus potest ani- mae illabi: ergo solus Deus potest gratiam infundere in animam.

9. Item, gralia est forma simplex et deiformis et spiritualis, non habens ortum a principiis subiecti: ergo cum anima rationalis ratione deiformitatis et spiritualitatis non possit* esse nisi a Deo, patet quod nec gralia, quae aeque spiritualis, immo spiritualior est ipsa anima.

10. Item, gratia immediate unitDeo: ergo iion potest esse a Deo nisi immediate, ergo millo cooperante: ergo creatura non potest producere gratiam.

coNci.usir».

Spiritus .sainiii.^ iuiii podsi ilari ah hoiiiiiii' .siciil a priiwipio i'lfri-tirii , polml tuinni ilari ab ipso sicut a prueparaiite vel impelrante.

Respondko: Dicendiiin. qiiod, sicut istae nlti-

(.oniiusUii. mae rationes oslendiint. gratiam sive Spiritum san-

ctiHTi dari ah hoinine sicut a principio ej]'eviivo

sive productivo, omiiind csl falsimi et iinpossibile.

Tamen propter intelligentiani obiectorum in con-

Graiia iia- trarihm est ni)t;mduni. quod giMtiani dari ab aliquo

["'"'""' est tripliciter: vel sicufa praeparante, &\\e admi^

nistrante" Sacramenta sive annuntiante salutaria do-

cimienta: vel sicut a.b impelranle, sive per oratio-

nem sive per bona opera; vel sicut a produceiiie.

cmciusio 2. Primo modo datur gratia a bonis et a malis ; se-

inmemijris. p^jjjjQ j^^qJq tautum a bouis; terlio modo tantum

a Deo.

Et per hoc manifesla esl responsio ad duo iil-

• lima ", quae probant, Spiritum s:inctuiii dari, qiiia ibi

j datio nihil aliud est quam praeparatio.

I 1. Ad illiid ergo quod obiicitur priino, quod so

agens creatum possit in formam substantialem; dico, ' I quod non potest in omnem substantialem, ut puta in I eam quae est deiformis, sicut est anima rationalis.

Et quia gratia est deiformis ', ideo non potest ab agente

tali produci. Si autem de aliis formis naturalibus ar-

guat, non est locus a minori.

2. Ad illud quod obiicitur de lumine corporali, dicendum, quod uon est simile. Luinen enim corporale diffunditur per medium deferens, et per idem medium potest iterum aggenerari ' quod defertur; gratia autem non est per delationem, sed per illapsum agentis el omnimodam indistantiam.

3. Ad illud quod obiicitur. quod creatura corj ruptibilis debet habere potentiam generandi; dicen-

4. Ad illud quod obiicitur. quod gratia potest

, expellere culpam; ilicendum. qiiod expellere culpam w j est duplicitcr: vel elfective . vel formaHter. Quod ! polest expellere elfeclive, potest ellicere gratiam; sed ! noii nportet. quod illud quod formaliler, quia illud se i|).so r\[)ellit. Qiioniain igitiir gnilia expellit forma-

rarc aliaiii gratiain.

, o. Ad ilhid quod obiiciliir. ipiod iii iiistilicalione

I debel peccator humiliari; dicenduin, qiiod verum est, quia hiimiliari debet et sub homine et etinin siib visibilibus signis: lamen aliter quam sub Deo, qiiia

[ alius lionor debetur Deo qaam homiiii; et ideo, quia sub Deo humiliatur ut sub principio salutis et a quo salvatur , non ' debet siib creatura humiliari , ut

I a qua salus detur ei, sed iil a (jua salus admini-

quia ibi anima perversa, »?!fmCTJ* in sua perversitate, ratione illius subiicitur inferiori per naturam, vel quia habet reliquias perversilatis ; sed in gratiae donatione anima perversa a perversitate miitatur et ad Deum immediate ordinatur.

' Psalni. 38 , 6 ; Verumtameii universa vanillis omnis homo

7. Ad illud quod obiicitur, quod agens perfe- «lum dat potentiam agendi simile; dicendum, quod verum est, si paliens congruenter ' posset suscipere; sed, sicut ostensum est, ex parte bominis non est possibile, ut talis potentia ab eo recipiatur, propter talis formae nobilitatera , quae non potest esse nisi a nobilissiino agente.

8. Ad illud quod obiicitur, quod dare potentiam ad ^ esse non derogat Deo; dicendum, quod ordo

quia aliquae creaturae sunt ita nobiles , quod non decet eas nisi a nobilissimo agente produci, ut sunt illae quae sunt ad imaginem ^ Quoniam igitur gratia est de nobilissimis, patet, quod non potest produci ab homine, sicut nec esse animae.

9. 10. Quae ultimo obiiciuntur soluta sunt supra per distinclionem dationis secundum diflerenliam ^ trimembrem.

Utrum sem,et tantum sit missm FiliuSj an saepe.

Hic quaeritur, ulrum semel tantum missus sit Filius,an saepe mittatur. Si enim missio Filii ipsius tan- lum Incarnatio est, cum serael tantuin incarnatus sit, et semel tautum videtur missus. At si saepe mittitur, est et alia eius missio quam incarnatio. Sed quae est illa? Nunquid aeterna genitura missio eius dicendaest, an etiam alia missio^ quaerenda est?

Cap. VII.

De duobus modis missionis Filii.

Ad quod dicimus, quod duobus modis dicitur Filius mitti * praeter illam aeternam genituram , quae inetfabilis est, secundum quam etiam missus posset dici, ut vi- detur quibusdam , sed melius ac verius secundum eam dicitur genitus. Praeter eam igitur duobus modis dicitur mitti, scilicet vel cura visibiliter mundo apparuit carne indutus, vel cura se in animas pias sic transfert^ , ut ab eis percipiatur ac cognoscatur. Hos duos missionis raodos Augustinus aperte distinguit in quarto libro de Trinitate " dicens : « Non eo ipso quod de Patre natus est, missus dicilur Filius, sed vel eo quod apparuit huic mundo Verbum caro factum ; unde dicit ' : A Patre exivi et veni in mwidum; vel eo quod ex lempore cuiusquam mente percipitur, sicut dictum est de Sapientia ' : Emitte illam de caelis sanclis tuis et a sede magnitudinis tme, utmecumsit et mecum laboret, id est, doceat rae laborare. Et tunc unicuique raittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, quantura cognosci et percipi potest pro captu vel proflcientis in Deum , vel perfectae in Deo animae rationalis. »

Cap. VIII.

Quod semndum alterum modum secundum alterum saepe; et modum dicitur missus in alterum non.

sit mmus j m alterum j secundum

Ecce distincti suut duo raodi raissionis Filii % el secundum alterum semel tantum missus est Dei Filius , secundum alterum saepe missus est et mittitiir quotldie. Nam secundura alterum missus est, ut sit homo, quod semel lantum factum est; secundum alterum vero raittitur, ut sit cura horaine , quo raodo '° quolidie mittitur ad Sanctos el raissus est etiara ante incarnationem et ad omnes Sanctos, qui ante fuerunt, et etiam ad Angelos. Unde Auguslinus de Filio, id est de Sapientia Patris loquens in quarto libro de Trinitale" ait: « Aliter mittitur Sapientia, ut sit cum homine; aliter raissa est, ut sit homo. Inanimas enim sanctas se transfertj et amicos Dei et Prophetas constituit; sicut etiam implet sanctos Angelos. Sed cum venit plenitudo temporis, missa est, non ut irapleret Aiigelos nec ut esset Angelus nec ut esset cum hominibus vel in hominibus '^, ut antea in Patribus erat et in Prophelis, sed ut ipsum Verbum fleret caro , id est homo » .

Praeterea notandura est, quod cura his duobus jnssus modis raittatur Filius, secundum alterum dicitur missus i°"s°*dicit in mundura, secundura alterura vero non. Eo enim p' ''"'""'"' raodo raissus in mundum dicitur, quo visibilis mundo apparuil. Unde Augustinus in eodem libro " ait: « Cura ex tempore cuiusquam mente percipitur, mitti quidem dicitur, sed non in hunc raundum. Non enim sensibiliter apparet, id est, corporeis sensibus praesto est. Nam et nos, secundum quod mente aliquid aeternum capimus , non in hoc mundo suraus , et omnium iustorum spiritus etiam in carne viventium , in quantum di-

quod dicimus, quia in eo est principii auctoritas, qui' non habet, de quo sit, a quo Filius est et Spiritus sanctus. « Pater enim est, ut ait Augustinus in eodem libro% principium totius dlvinitatis, vel si melius dicitur, deitatis » , quia principiimi est Filii et Spiritus sancti. Nam, ut ait Auguslinus in eodem % ■< si voluissel etiam Deus Pater per subiectam creaturam yisibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio, quem genuit, aut a Spiritu sancto, qui de illo procedit, missus diceretur ». Congruenter autem ille missus dicitur, qui in carne apparuit; misisse autem ille, qui in ea non apparuit.

Quod Filius el &piritus sanctus nmi sunt quasi minores Patre, quia missi.

Ideoque putaverunt quidam baeretici, cum Pater nrror oc» non sit missus, sed Filius et Spiritus sanctus, Patrem ciorunf' esse maiorem ac Filium minorem * et Spiritum sanctum; atque Patrem quasi maiorem misisse utrumque quasi minorem. Quod Auguslinus improbat in quarto libro de Trinitate^ illis contradicens: «Non ideo, inquit, ai-bilrandum est, minorem esse Filium, quod missus est a Palre, nec ideo minoreni Spirilum sanctum, quia et Pater eum misit et Filius; sive enim propter visibilem creaturam , sive potius propler principii commen- dationem, non propter inaequalilalem vel imparilitalem vel dissimilitudinem substantiae in Scripluris haec posita intelliguntur, » Non ergo ideo dicitur Pater misisse Filium vel Spiritum sanctum , quod ille esset maior et illi minores , sed maxime propter auctoritatem prlncipii commendandam, et quia in visibili crealura non, sicut 1111°, apparuit. Ecce ostensum est, quae sit missio Filii, et quibus modis mitlalur.

COMMENTARIUS IN DISTINCTIONEM XV.

De missione quantum ad principium et modum.

Pabs l.

De missione sive temporali processione quantum ad principium. Hic comiderandmn est, cum ipse Spiritus sanctus detur hominibus a Patre et Filio.

DIVISIO TEXTUS.

Supra egit Magister de processione temporali ipsius Spiritus sancti, secundum quod est a Patre et Filio; hic seciindo ostendit, qiiod temporaliter procedit a se ipso; et hoc intendit in tota ista parte usque ibi: Hic quaeritur, utrum seniel tantum sit missus Filius, ubi incipit agere quantum ad modum

Habet autem haec pars quatuor partes. In prinia ostendit, quod Spiritus sanctus temporaliter a se mittitur, datur et procedit, et hoc deducendo ad impossibile, quia aliter non essent indivisa opera Trinitatis. In secunda ostendit a minori per auctoritatem, quod Pater misit Filium una cum Spiritu sancto, ita quod Spiritus sanctus misit Filium, in

quod , et post principii expunximus auctoritatem, vel.

qui est visibilis et invisibilis. Et hoc quodam modo accidenta-

liter , cum ista missio et Filio conveniat et Spiritui sancto.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]