Bonaventure

DIST. XVII. P. 1. DIVISIO TEXTIIS.

facit nos sperare et pati; ita caritas dicitur esse motus sive affectio animi, quia per eam movetur et afficitur animus ad diligendum Deum. Non autem mireris, si caritas, cum sitSpiritus sanctus , dicatur motus mentis, cum eliam in libro Sapientiae ' dicatur de Spiritu Sapientiae, quae auingit a fim usque ad finem, quod est actus mohilis, certm , incoinquinatus. Quod non ideo dicitur, quod Sapientia sit mobile aliquid vel actus aliquis , sed quia sui immobilitate omnia attingit non locali motu, sed ut ubique semper sit et^ nusquam inclusa teneatur. Sic ergo caritas dicitur motus animi, non quod ipsa sit motus vel affectio vel virtus animi, sed quia per eam, quasi esset virtus, alflcitur mens et niovetur. Sed si caritas Spiritus sanctus est, qui operatur in singulis , prout vidt 'j cum per eum mens hominis afficiatur et moveatur ad credendum vel sperandum et huiusmodi, sicut ad diligendum; quare non sic dicitur carjtas motus vel affectio mentis ad credendum vel sperandum, sicut ad diligendum? Ad quod sane dici potest, quia alios actus atque motus virtutum operatur caritas , id est Spiritus sanctus.

mediantibus vjrtutibus, quarum actus sunt, utpote actum fidei, id est credere fide media , et actum spei, id est sperare media spe. Per fldeni enim et spem praedictos operatur actus. Diligendi vero actum per se tantum sine alicuius virtutis medio operatur, id est diligere. Aliter ergo Imnc actum operatur quam alios virtutum actus. Ideoque differentei- de hoc et de aliis loquitur Scriptura, quae islum specialiter caritati tribuit. Est ergo caritas vere Spiritus sanctus. Unde Augustinus, praemissum verbum Apostoli tractans, in eodem libro * caritatem dicit esse bonum, quo nil melius est, et per hoc ipsam esse Deum signiflcat dicens: «Si nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum nielius, sed etiam certius hoc bono potest » ? Ecce dicit, quia caritate nihil est raelius. Caritas ergo Spiritus sanctus est, qui Deus est et donum Dei sive da- tum, qui dividit singulis fidelibus dona nec ipse dividitur, sed indivisus singulis datur. Unde Augustinus°, ubi loannis dicit, mn ad mensuram Christo dari Spiritum, ait: «Ceteris vero dividitur , non quidem ipse Spiritus, sed dona elus^».

COMMENTARIUS IN DISTINCTIONEM XVII.

De iuvisibili Spiritus sancti missione.

Pars I.

Determinatur invisibilis Spiritus sancti missio.

lam imnc accedamm ad assignandam missionem Spirilm sancli, qua invisibiliter mitlitur

DIVISIO TEXTUS.

Terminata parte, iu qua Magister egit de processione Spiritus sancti visibili, in hac parte agit de invisibiii. Et dividitur haec pars in duas. \nprima determinat Magister Spiritus sancti invisibilem ' missionem secundum suam opinionem. In secunda vero, quia sua opinio habuit multos impugnatores, ponit opinionis suae defensionem , ibi : Hie quaeritur , si caritas Spiritus sanctus est.

Prima iterum pars habet duas : in prima, missionem Spiritus sancti invisibilem noti/icat; in se-

cunda confirmal, ibi: Ne autem in re tantaaliquid de^nostro etc.

Item, prima pars, in qua notificat, habet duas, in quarum prima praedicit suam intentionem, ibi: lani nunc accedamus ad assignandam ; in secunda, supposito, quod Spiritus sanctus sit amor, quo diligimus Deum et proximum , ostendit, ipsum invisibi- liter mitti , quando in nobis eflicit hunc effectum ; et hoc facit ibi: Hoc autem ut intelligibilius doceri etc.

yVe autem in tanta re. Haec est ^ secunda pars,

' Cap. 8. I ; et verba , quae sequuntur , c. 7. 22 , ubi Vulgala , inverso ordiiie verborum : mobilis , incoinquimtus, certus. Vat. cum alii-! edd., cxceptis I , 8 et cod. D, ante attin-

quo diligimus Deum, est Deus, et' similiter amor, quo diligimus proximum. In secunda vero ostendit, quod amor ille proprie est Spiritus sanctus, ibi: Cumautem fraterna dileclio sit Deus etc. In tertia ostendit , quod Spiritus sanctus est caritas, non causaliter, sed

essentialiter et formaliter loquendo, ibi: Sed ne forte aliquis dicat, illud dictmn. Quarto et ultimo concludit", tanquam manifestatum iam, quod Spiritus sanctus tunc mittitur invisibiliter, quando nos facit Dei et proximi dilectores, ibi: Ex praedictis clarescit, quod Spiritus sanctus caritas est etc.

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad intelligentiam buius partis quatuor quaeruntur.

Primo et principaliter propter positionem Magistri quaeritur, utrum praeter donum caritatis increa- tae sit ponere donum caritatis creatae; et hoc est quaerere, utrum caritas, qua diligimus Deum, sit Spiritus sanctus.

Secundo, dato quod sit creatacaritas, quaeritur, utrum illa caritas sit diligenda ex caritate.

Tertio , utrum caritas certitudinaliter possit cognosci ab babente caritatem.

Quarto, si possit cognosci a^ non habente.

ARTICULUS UNICUS.

De dono creati /tabitus caritatis, utrum existat , et quomodo diligi et cognosci possit.

QUAESTIO I.

Utrum praeter caritatem increatam poni debeal habitus caritatis creatus.

r.irca primum, quod non sit ponere aliam caritatem a caritate^ increata, supposita probatione per auctoritates multas, quas adducit Magister in littera \ ■ probatur rationibus, et primo rationibus sumtis ab essentia caritatis, quae est bonitas, hoc modo.

1. Nullum accidens est melius substantia raitionali; sed caritas est melior anima rationali, quia

eam facit meliorem: ergo non est accidens, ergo est substantia. Sed constat, quod non irrationalis, ergo rationalis, ergo anima vel Angelus vel Deus; sed non anima vel Angelus: ergo Deus °.

2. Item, nulla bonitas creata aequivalet beatitudini"; sed caritas aequivalet beatitudini, quia per caritatera meretur homo, ut efQciatur dignus vita aeterna sive beatitudine: ergo caritas non est bonitas creata: ergo etc.

3. Item, omne bonum creatum est bonum per participationem; sed omne bonum alio bono bonum potest intelligi non bonum ° , et sic caderet in ipso nialum per diminutionem speciei, modi et ordinis:

ergo si caritas est bona bonitate creata , caritas po test esse mala vel saltem intelligi mala vel etiam fieri informis; quod falsum est.

Item , hoc ipsum ostenditur ratioiiibus sumtis a virtute sic. ^

4. Quanto aliquid virtuosius, tanto paucioribus mediis indiget. ergo si aliquid est potentissimum , nulla aha a se virtute indiget: ergo si Spiritus sanctus est potentiae infmitae et ipse est caritas, ergo se ipso, non alio, inflammat affectum ad amorem : non est ergo ponere caritatem creatam necessario, quae sit babitus.

5. Item , plus distat virtus naturalis a Deo quam voluntas; sed Deus dirigit virtutem naturalem non alio quam sitipse': ergo si ibi noncadit medium, nec in voluntate cadet: ergo etc.

6. Item, ubi movet virtus motoris primi semper praesens et non potens errare , superfluit aliam virtutem superaddere, ut puta, si manus esset semper coniuncta temoni, non oporteret ibi esse abam

quidquam est melius rationali anima , nisi Deus. — Paulo ante vcrbo irrationalis praefigitur in cod. V esl.

' Beatitudo enim secundum Boeth. , III. de Consol. Prosa

2, cst status bonorum omnium congregaiione )ierleclus. — Mox sequimur plures codd. ut B H K 0 T Z IT subslituendo «/ efH-

DIST. XV[l. R I. ART. UMCUS QU.\EST. l.

virtutem; sed Spiritus sanctus est dirigens et adiuvans ipsam voluntatem et est coniunctus semper et non potens errare: ergo superfluit aliam caritatem ponere; sed omne supertluum est resecandum: ergo etc.

Item , rationibus sumtis ab actu ostenditur illud

Ralioncs jdem.

:»'• ' 7. Quia actus caritatis est aniraam recreare;

sed non minoris virtutis est recreare, quam creare ', ergo si creare solum est ab increato , quod est inflnitae potentiae, ergo et recreare; sed hoc proprium est caritatis: ergo est increata.

8. Item, aliquis actus caritatis est unire; sednulla creatura per vanitatem unitur veritati , sed ' omnis creatura vanitas: ergo nulla creatura est medium uniendi Deo: si ergo caritas est medium uniendi, ergo non est vanitas nec creatura.

9. Item, actus caritatis est unumquodque ordinate diUgere: ergo si ordinate diligere est diligere nnumquodque, seeundum quod sibi convenit, cum bonum increatum sit melius creato in inflnitum , ergo ipsum magis in inflnitum diligibile: ergo si caritas facit Deum diligere, ut diligendus est, caritas facit Deum in inflnitum diligere; sed quod exit in actum infinitum est increatum": ergo etc.

Sed contra: 1. Caritas est principium reformandi

nidamenia.animam quantum ad potentiam voluntatis; sed anima

. (|uantum ad alias potentias, scilicet irascibilem et

rationalem, reformatur per virtutes creatas: ergo pari

latione et concupiscibilis ; sed eius reformatio* est

caritas: ergo etc.

2. Item, ubi est reformatio, ibi est conformatio et informatio, et ubi est informatio, ibi est aliquid informans, quod se habet per modum formae; sed omnis forma rei creatae est creata; Deus enim nullius est forma perflciens: ergo etc.

3. Item, caritas est principium vivendi; unde Hugo de sancto Victore ": « Scio , anima mea, quod amor est vita tua»; sed omnis vita, existens per participationem in aliquo, est ab aliquo informante, ex quo et vivificabili flat unum; sed ex Deo et anima non potest fieri unum: ergo necesse est po-

nere in anima aliquam caritatem creatam, quae viviflcet.

4. Item, omne quod est in aliquo possibili ad mortem , est in '^ illo per aliquod separabiie ; sed vita gratiae est in anima possibili ad moriendum morte culpae: ergo per aliquod separabile; hoc autem non est Deus , quia impossibile est Dei praesentiam separari ab aliquo: ergo est aliquid creatum.

5. Item, caritas est principium gratificandi; sed gratificatio est illud ', in quo distinguitur bonus a malo , iustus ab impio, non tantum in actu, sed etiam in quiete, ut parvulus vel adultus dormiens: ergo cum distinctio non sit boni a malo per bonitatem increatam, quia illa omnibus est communis, cari- tas dicit quid creatum '. Et iterum , cum distinctio quiescentium non sit per actum vel usum, sed ha- Ijitum, patet quod caritas dicit habitum creatum.

6. Item, caritas est principium merendi; sed non quia bona facimus, ideo boni sumus, sed magis e converso: ergo^ caritas prius facit bonum, quam eliciat actum; sed cum aliquis de non bono fit bonus, necesse est aliquid poni in ipso de novo, et hoe non potest esse actus: ergo habitus.

7. Item, Deus alio modo cooperatur in operatione meritoria quam naturali, quia si non alio modo, tunc redit error Pelagii , quod ex naturalibus posset homo mereri; si ergo alio modo, cum per virtutem increatam omni naturae cooperetur, necesse est, quod in operatione creata meritoria cooperetur mediante alia virtute; sed haec non potest esse nisi creata: ergo etc.

8. Item, videtur quod Magister erraverit, quia qui dividit opera Trinitatis haereticus est; sed Magister posuit, quod caritas, qua nos diligimus Deum, sit Spiritus sanctus proprie: ergo ponit, quod nostrum diligere, quod est effectus in creatura, sit solius Spiritus sancti; et ita dividit opera Trinitatis.

9. Item, qui dicit, quid creatum esse increatum, errat; sed caritas, qua diligimus Deum et proximum, ut communiter tenelur, est quid creatum: sed Magister dixit, hanc esse Spiritum sanctum: ergo erravit.

quod Vat. pTacmittit verbo increattm.

* Ed. 1 reformativum.

quid communc , ex quo tamen lectio codd. OUZ, quam in textum recepimus, quaeque distinctior est., conlirmari videtur. Cod. T a manu secunda in margine caritas enim increata dicit quid commune, sed superflue, utpote repetitio propositionis praecedentis ; lectio vero eiusdem primitiva , in qua verba , de quibus agitur , prorsus omittuntur , non est spernenda , immo magis placeret quam ceterae , si flrmiore auctoritate fulciretur ; quod si haec praeferatur , interpunclio esset mutanda ita , ut proxime sequens propositio coniungatur cum praecedenti.

Respondeo: Ad praeilictorimi intelligenliani est notandum, quod circa iioc est et fuit ab antiquo du-

Dphiio Ma. plex opinio. Quorundani enim, ut Magistri et sequacium suorum, est opinio, quod Spiritus sanctus est essentialiter caritas, qua Pater et Filius diligunt nos, et etiam qua nos diligimus Deum.

El quidam voluerunt dicere, quod intellectus Esposiiio hiiius positionis hic est\ Dicunt enim, quod, sicut

lionis"' """^ lux potest tripliciter considerari , scilicet in se et in transparenti et in extremitate perspicui terminati — primo modo est Inx, secundo modo lumen, tertio modo liypostasis coloris^ — ita Spiritus sanctus potest considerari in se, et sic est amor Patris et Filii; potest rursum considerari ut in anima humana inhabitam , et sic Spiritus sanctus dicitur gratia; potest etiam considerari iit unitus voluntati, et sic est caritas, qua nos diligimus Deum. Unde dicunt, quod Spiritus sanctus est nostra caritas, non per appropriationem, sed per unionem. Quemadmodum enim solus Filius est homo vel est ' incarnatus; et tamen tota Trinitas est incarnationem operata, sed tamen solus Fihus unitus: sic, quamvis tota Trinitas faciat unionem Spiritus sancti cum voluntate, sohis tamen Spiritus sanctus luiitur voluntati, et ideo solus est caritas.

Ratio autem movens ad ponendura hoc est au-

bi.o huias ctonto Apostoh, primae ad Corinthios sexto^: Qui

^^"'°'"^' adhaei-et Deo unus Spiritm est, et etiam similitiulo. Dicunt enim, quod, sicut Fihus procedit per modum naturae et ita naturae unitur % sic Spiritus sanctus per modum voluntatis, et ideo voluntati unibihs et unitus. Et quia voluntas vertibilis est, non sic natura, ideo Spiritus sanctus unitur separabihter, sed Fihusinseparabihter, et ideo longe inferiori modo quam Filius ; et quibus sic unitur, se ipso facit diligere. Sed haec positio non potest stare, quia Spiritus

sanctus non est unibihs ; et praeterea , si esset unibi- nepiobamr. hs, aut per naturam, aut per gratiam. Non per naturam, ergo per gratiam: ergo adhuc oporteref esse habitum gratiae disponentem animam ad susceptionem talis unionis; et ita redit contrarium. Ideo non credo, quod Magister hoc modo fuerit huius opinionis.

Et propter hoc aliter dicendum, quod illud: quo Aiiaexpodiligimus Deum, tripliciter est accipere: autquodili-piici disun- gimus effective, et sic caritas sive amor est totius ' '"°°*' Trinitatjs et Spiritus sancti appropriate ; aut quo diligimus exemplariter , et sic Spiritus sanctus, qui esl unio Patris et Filii et nexus amborum , est ' unitas . ad cuius imitationem caritas nos nectit, secundum quod dicit Dominus, loannis decimo septimo ": Utsinl unum, sicut et nos unum sumus; aut quo diligimus formaliter , et sic secundum opinionem Magistri est animi affectio.

Et in his omnibus verum dixit nec erravit, sed ludidum defecit; quia praeter hoc est ponere caritatem se- Mag^sit!!""* cundum communem opinionem, quae sit '° habitus creatus animam informans. Et ratio huius sumitur a Raiiones. parte essentiae eius, virtutis et operationis.

A parte essentiae, quia caritas est bonitas crea- a pane esturae rationalis, ipsam perficiens et distinguens et ordinans et disponens ad vitam aeternam: ergo necesse est , quod sit eius " formalis perfectio.

1 . Ad ihud ergo quod obiicitur primo, quod cari- soivuntar tas est melior anima rationali; dicendum, quod non T^imef est ibi comparatio , quia ubi unum propter alterum ,

ibi tantum unum '■; unde habens caritalem bonus est propter caritatem. Vel non cadit ibi comparatio, quia Aiiiei-. non uniformiter dicitur bonum. Nam substantia rationalis dicitur bona, quia ordinabilis in fmem, caritas bona, quia ordinans.

2. Ad illud quod obiicitur, quod aequivalet beatitudini; dicendum, quod aequivalet secundum divi- nam aestimationem , quae'" opus caritatis aestimat dignum vita aeterna sive tanta remuneratione.

3. Ad illud quod obiicitur, quod si est bonum per participationem, tunc eius bonitas est permutabilis in informitatem; dicendum, quod aliquid'*

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]