Bonaventure

DIST. XVII. P. I. ART. UNICUS QUAEST. l.

dicitur bonum per participationem dupliciter: aut quia participans et ordinatum , aut quia participatio et ordinatio. Prinio modo est bonum habens caritatem , secundo modo ' caritas: et ideo potest non esse, quia non est ipsa essentia bonitatis, sed participatio; tamen ens- non potest non esse hona vel ordinata, quia est ipse ordo amoris. Unde solvendum ad ' illud per distinctionem ; et in hoc patent rationes sumtae ab essentia.

A parle etiam virtutis necesse est ponere cari-

\ parte vir- tatem habitum creatum. Nam caritas, qua dihgimus Deum , est virtus , non tantutn quia ^ Deus cooperatur nobis, sed etiam quia nostra voluntas cooperatur Deo: Adiutores enini Dei sumus^; et quia, cum cooperamur Deo , necesse est nos sibi conformari , necesse est, quod ab illa summa caritate relinquatur in nobis aliquod exemplatum in nostro affectu, per quod moveatur'' illi conformiter. Voluntas enim libera est et nata moveri ad opposita : et ideo ponitur virlus caritatiscreatae in nobis, non propter defectum a parte Dei nobiscum operantis, sed voluntatis nostrae sibi cooperantis.

4. Ad iilud quod obiicitur, quod virtus potensoivuntur tissima non indiget virtute media, verum est; sed

ratfonesf* caritas non est propter illius virtutis indigentiam , sed potius voluntatis suscipientis, quae indiget aliquo habitu disponente.

0. Ad illud quod obiicitur, quod Deus cooperatur naturae sine virtute creata; dicendum, quod Deus regit naturam, sicut instituit, et natura uniformiter currit; et ideo non indiget aliquo' regulante. Non sic est de voluntate, quae movetur difformiter; et ideo indiget aliquo habitu regulante et disponente

.lia soiuiio. ipsam. Vel dicendum , quod aliud est de natura et voluntale; quia natura non habet moveri nisi iuxta se, vel infra sed vohmtas supra: et ideo indiget aliquo eievante ipsam.

6. Ad illud quod obiicitur, quod virtus primi motoris est praesens; dicendum, quod non sufTicit

praesentia, sed necesse est , quod recipiens influentiam habeal habilitatem et conformitatem ; et hoc est per virtutem creatam.

A parte etiam operationis ponitur necessitas, quia reformatio sive ' recreatio, unio et dilectio non tantum sunt ab aliquo ut ab efflciente , sed etiam ut ab informante. Informans autem caritas creata est ; el ex hoc patent obiecta ex parte actus sive operationis.

7. Nani quod obiicitur, quod recreatio' est ab increato; verum est per modum efpcientis, sicut et creatio ; sed reformatio ulterius relinquit '° formam ; et ideo necesse est ponere habitum informantem.

8. Ad illud quod obiicitur, quod vanitas non unit" veritati; dicendum, quod gratia potest considerari secundum quod ex nihilo , et sic est vanitas, et sic non unit; vel secundum quod est influentia secundum divinam praesentiam, et sic habet veritatis expressam similitudinem , et tali modo unit.

9. Ad illud quod obiicitur ^^, quod caritas facit diiigere Deum. quantum est diligendus etc; dicendmn, quod hoc potest intelligi dupliciter: vel quan- tum Deus deberet diligi in se, et sic falsum est, quia cum sit bonum inflnitum , deberet in infinitum diligi, et tah modo Deus solus se ipsum diligit; vel in quantum est dihgendus ab hoc^'\ et sic v^rum est, et tunc dihgit in infmitum, non simpliciter. sed secundum aestimationem habentis caritatem. Tantum enim diligit caritas Deum plus quam bonum creatum, quod, si bonum creatum in infinitum multiplicaretur , adhuc magis diligeret Deum.

Quod autem obiicitur in contrarium, concedendum est praeter duo ultima, quae ostendunt Magi- strum errasse.

8. Quod ergo " obiicitur, quia dividit opera Trinitatis; dicendum, quod falsum est, quia quod Spi- ritus sanctus sit caritas, qua diligimus Deum, aut dictum est per apjwopriationem , aut per unionem, aut certe per exemplaritatem ; et sic intelliguntur omnes auctoritates. quas Magister adducit pro se.;

quia.

SKNTENTIARUM LIB. l.

formaliler auteni loquendo non intelliguntur verae, nec credo, quod Magister sic intellexerit.

9. Et per hoc patet aliud ', quod Magister noii

dicit, quod creatum sit increatum, sed quod sufTiciat donum increatum sine creato; et in hoc non fuit error, sed defectus tantum.

QUAESTIO II.

Utrum caritas cliligenda sit ex caritate.

Secundo t]uaeritur, utrum caritas sit amabilis ex caritate; et (juod sic, ostenditur hoc modo.

1. Augustinus octavo de Trinitate': «Nemo uia.dicat: non novi, quid dihgam: dihgat fratrem et

diligit ipsam dilectionem » : ergo dilectio est dihgenda; ergo etc.

2. Item, hoc ipsum videtur ratione, c[uia non est perfecta cognitio nisi illa, qua quis novit se nosse sive novit ipsam notitiam , ergo nec perfectus ainor nisi ille , cpio cpiis amat se amare sive amorem; sed caritas est perfectus amor : ergo etc.

3. Item, alicjuis diligit proximum et recte, quia videt, eum habere caritatem; sed «propter quod nnumquodque et illud magis^»: ergo magis debet diUgere caritatem sive dilectionem.

Contba: 1. .Augustinus in libro primo de Do-

n.M. ctrina christiana'' dicit, tantum quatuor esse dili-

genda ex caritate, scilicet Deum, se ipsum, proxi-

mum et corpus proprium ; sed ctiritas sive dilectio

quod supra nos est , alterum quod nos sumus , tertium quod iuxta nos est , quartum quod infra nos est. In quo textu , uti

2. Item, duplex est dilectio, scilicet concupiscentiae et amicitiae; si ergo caritas sive dilectio diligitur, aut ergo dilectione concupiscentiae, aut amicitiae. Non amicitiae; constat, quia amicitia est inter simiies et amor, quo aliquis optat alii bonum; caritali autem nemo optat bonum. Item, nec concupiscentiae; quia concupiscentia est rei non habitae: ergo cum ex caritate nemo diligat nisi " habens caritatem, ergo ex caritate non potest quis concupi- scere caritatem. — Si tu dicas, quod concupiscit augmentum caritatis , hoc non solvit, quia ego non quaero, nisi utrum caritas habita, secundum quod habita est, possit amari.

3. Item, sicut se habet fides ad credere, et spes ad actum sperandi , ita dilectio sive caritas ad actum diligendi ; sed nuUus habens fidem credit fidem vel in fidem; quia, sicut dicit Augustinus'' : « Credens scit.

b\s et corpus' proprium ; aliqui tandem codd. utFHVZ ce cum ed. I exhibent lectionem in textum receptam, quae confirmatur etiam ex d. 1 . a. 1 . q. 2. arg. I . ad opp. , ubi eadem sententia allegatur. Mox cod. V aliqml pro aliquod.

4. Item , si diligens diligit dilectionem , aut eadem, aut alia. Si alia, tunc pari ratione et aliam dilectionem diligit alia; et sic erit abire in infmitum. Si ergo stare est et non contingit abire in infinitum, si diligit, diligit ' eadem. Sed si hoc; contra: nulla forma specialis siiper se ipsam reflectitur nisi de primis intentionibus , sicut unitas, veritas, bonitas ; unde nullo modo dicitur albedo alba : ergo nec dilectio dilecta. et sic etc.

Caritas creata non amore amicitiae diligenda est, sed aniore tim comwpiscentiae tum compla-

centiae.

Respondeo: Dicendum, quod accipiendo dile- . ctionem, secundum quod Deus dilectio est, constat utique, quod ex caritate est diligenda. Sed accipiendo dilectionem, secundum quod est habitus gratuitus, . sic utique ^ diligenda est, sed non super omnia.

\d intelligentiam autem obiectorum notandum, : quod triplex est amor, scilicet amicitiae, quo aliquis optat alicui homm ^ ; concupiscentiae , quo ali- quis sibi desiderat aliquid : et complacentiae , quo aliquis requiescit et delectatur in re desiderata, cum praesens est'.

Dico ergo , quod caritas amore amicitiae nullo . modo est amabilis, quia non est beatificabilis; amore ' comwpiscentiae est amabilis ex caritate, secundum quod diligens desiderat amplius diligere; amore vero" complacentiae , scilicet quod diligens acceptat ipsam dilectionem , qua Deum diligit , hoc " diligenda est caritas, secundum quod iam habetur, eo quod ipsa est bonum valde acceptabile.

1. His visis, patet responsio ad duo prima. Nam - ratio illa ex auctoritate .\ugustini de Doctrina christiana currit solum quantum ad dilectionem aniici-

tiae, quia Augustinus loquitur de amabili. cui aliquis optat bonum.

2. Quod secundo obiicitur ' similiter patet. Quamvis enim caritatis habitae, secundum quod habila, non sit concupiscentia, nihilominus tamen est complacentia. — Posset tamen dici , quod spiritualis di- -' lectio * et possessio excitat ad desiderandum , dum reficit, et reficit, dum excitat: ideo simul manent concupiscentia et complacentia.

3. Ad illud quod obiicitur tertio de flde et spe, dicendum , quod non est simile ; quia aclus ° fidei de se dicit imperfectionem , similiter et spei ; alter enim est rei non visae, alter rei non habitae; et ideo si talis actus reflecteretur, diminueret de ratione habitus ; unde qui credit credulitatem , non habet eam '" , et spem similiter ; et ideo hae virtutes evacuantur in patria. Sed dilectio est actus completionis et perfectionis, sicut scientia; unde sicut per- fccte scit qui scit, se scire, ita perfecte dihgit qui amat dilectionem.

4. Ad illud quod obiicitur, aut eadem, aut alia etc; dicendum, quod eadem quantum ad habitum, sed alia quantum ad actum.

Et quod obiicitur, quod specialia " iioii reflectuntur; dicendum, quod reflexio in forma aliquando i venit ex natura^-; et sic est in generalibus ; aliquando venit ratione eius, in quo est; et sic est in forrais, quae sunt in potentiis natis supra se converti, et in quantum supra se convertuntur. Et quoniam potentia cognitiva se ipsam cognoscit, «et voluntas est instrumentum se ipsum movens '^», ideo per scientiam aliquis se et scientiam novit, ct per caritatem se et ipsam diligit.

Et si quaeratur" ratio, quai'e potenti-i intellecliva . nata est supra se redire et voluntas, alibi dicetur'°:i sed modo tantum sufficiat , quia sunt simplices potentiae et in substantia simplici fundatae et organo non alligatae; et ideo patet , quod non est simile illud quod obiici consuevit: in sensibus alia est potentia, quae videt, et aUa, quae '" videt, se videre : quod similiter debeat esse in intellectu.

qu.ae « snper se ipsas rellecluntur » , i. e. de se praedicantur , iil \ . g. \erilas esl una , vera , bona. Formac vero speciales sunt, quae coiislanl e\ genere el diffei'enlia. Ipsae ex nalura sua iion possunl aiile de se |iraedicari ; interdum lamen hoc fleri potest ralioiie suliiecti . in qno snnt, si hoc habet actus reflexos super se iiisum. siciil esl in dnabus polentiis Yolnnlalis et inlellectns; clr. supra il. .3. ri. I. dnb. 3.

III. Qiioad iiisani i|uaestioneni cfr. Siinima de Vlrtutibus, sub nomine .Vlevaiulri dc Ilales Parisiis loOTaloan. Petit impressa, coll. fiH. a. 7. De h.ic Snmma controversia exorla est occasione

eornm, quae a Waddingo (Aiinales ad an. I2i5) aliisque Ord. Min. auctoribus scripta sniil , scil. qnod S. Thom. multa indo in snam Snmmam thelog. , pracserlim in secundam parlem seeuii» dac acceperit. F.x adverso Nalalis Alexander , Kcliardus , de Rubeis 00 progressi sunl , ut hanc Summam existere sive manu- scriplam sivc impressani negarent , de qiio videri polest de Kubeis , Dissertat. criticae , diss. 1 5, quac eliain in modernis Summae S. Thom. cditionibus impressa esl. Sed in hoc falluiitur viri doclissimi , cum plura huins Summae exemplaria im- pressa adhuc supersint , ut in bibliotlieca regali Monachii et Conventus nostii Trudonopolilano (Sl. Trond) in Belgio. Ex ipso autem inilio luiius operis apparet, quod non sit liber distinctus, sed pars altcrius operis , scil. magnae Summae .\lex. Hal., ul videtur. Altamen huius Summae anctor ipse Alex. Hal. esse nou potest, quia multae qnaestiones verbotenns suintae sunt ex hoc Commcntario S. Bonaventurae. Videlur potius esse Guliclmi dc Melitona, qiii 1236, iubente Summo Pontifice Alexandro IV., incomplelam Alexandri Hal. Summam continuare incepit; sed el ipse post qualuor annos , morto correplus , opus inconipletum reliquit. — S. Thom., hic q. I. a. 5; S. II. II. q. i'6. a. 2. — B. Alberl.. hic a. 3; de hac ct .seq. q. S. p. I. tr. 8. q. 36. m. 3. q. incid. — Petr. a Tar. , hic q. I. a. 4. — Richard. a Med. , hic a. I. q. 2. — .Fgiil. 1'.., Iiic 3. princ. q. I. — Dionvs. Carth., hic (i. 2.

gl!.\ESTIO [11.

Ulrum (jim cerlitudinalUer scire po.isit , se csse in carilnte.

Tertio quaeritur. utruiii caritas sit certitudinaliter cogiioscibilis ab liabente. Et quod sic, videlnr :

1. Auctoritate .Viigustini iii octavo de Trinitate, •et liahetnr in littera': «Qui fratrein diiiglt, inagis novit dilectionein . qua diligit, quain fratreni. quein diligit»; sed fratreni novit certitudinaliter : ergo et caritateni.

"2. Itein. priniae loannis secundo-: Qui ditigit 1'rati'em siiuni. in Ivmine manet: ergo si caritas est luineii. ciiiu niliil certins videatur quain luinen, ergo etc.

3. Iteiii. primae loannis secilndo'': Unclio docebil vos de omnibus, non , inqnain, de omnibus cognosciMlibus, sed de onmibus necessariis ad saluteni: sed caritas est maxime necessaria ad salu- tein: ergo eaiii inaxime nos docet unctio Spiritus sancti.

4. Item , quanto aliquid animae est * praesentius. taiito certius videtur et cognoscitur; sed cari- tas aniinae est praesentissima , quia est in ipsa anima: ergo etc.

0. ilein, habens (idem certus ost , se hal)ere fidem; nihil eniin certius est hoinini sua fide, nt dicit .\ugustinus'': ergo pari ratione haljens carilatem scit, se habere caritatem.

Contra: 1. Ecclesiastis nono": Nemo scit,ul.nm fm odio, an amore dignus sil: ergo cum habens caritatem sit dignus amore, nescit se dignuin, ergo etc.

2. Itein , primae ad Corinthios quarto ' : Nihil mihi conscius sum, sed ncm in hoc iuslijficalv,s sum: ergo videtur, quod homo non habens remorsum possit non esse iustificatus , ergo non habere caritiitem ; sed nullnm signuin evidentius est caritatis quain carentia omnis remorsus: ergo si illud est fallibile, cetera sunt fallibilia.

3. Item , carilatis ' est diligere Deuin propter se et super omnia, ita quod nihil aeque vel supra vel contra; sed nemo scit, iitrum prae omnibus dihgat Deuin: ergo neino scit, utrnin liabeat certitudi- naliter caritalein.

4. Item , haheris caritatem est Deo acceptus , e) hoc* constat nohis et omnibns, qiiod ista sunt con-

' Hic, c. 1. - Yers. 10.

' Vers. 27, nbi Vuigala: Lnclio oins docel vos de omnibus.

' In cod. Z additur propinqiiiii)! vel.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]