Bonaventure

DIST. XVn. P. I. DUBIA.

respicit cognitionem, sicut calor affeclionem : ergo inagis deberet dicere: nianet in calore, quani manet in lumine.

Respondeo: Dicendum, quod luminis est maniiestare. Manifestare autem aiiquid alicui est duplici- Dapiex lu-ter: aut sicut viam cognoscendorum, aut sicut viam dapiicM le- agenclorum. Primum est per scientiam, et contra illud lumen opponitur tenebra ignorantiae simplicis; secundum est per gratiam, unde: Unctio docebit vos de omnibus '; et contra illud est tenebra malitiae sive peccati; et de hoc lumine et de his tenebris loquitur beatus loannes, quod patet in textu, et Eccle- siastici undecimo ° : Error et tenebrae peccatorihus concreata sunt. Et quoniam caritas semper esl cum gratia, aliae virtutes non, ideo dicit: Qui amat,ina- ■mt in lumine, per appropriationem ^,

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in divinis donis ni/iil maim est caritate. Videtur enim (hcere falsum, quia sapientiae donum ponitur excellentissimum inter omnia dona, vel si idem est cari- tas et sapientia, caritas non retinet praerogativam Aii.i i|iiae- inter dona. Ilem quaeritur de consequentia: si caritas est praecipuum inter dona Dei, et nullum maius est quam Spiritus sanctus : ergo Spiritus sanctus est caritas. Aut ergo* loquitur de caritate creata, aut increata; si de increata, tunc ergo probat idem per idem; si de creala, tunc nulla videtur eonsequentia, quia non valet, quodsi creata est caritas inaior inter dona creata, quod sit Spiritus sanctus. Respondeo: Dicenduin, quod praedicta auctoritas Augustini potest intelligi de caritate creataet increata; et pro utraque habet veritatem. Si de increata, certum est; si de ereata, maximum est inter dona, quia plus habet in se de ratione bonitatis sive de ipsa bonitate, quam aliquod donum°, loquendo praecise. Quaedam enim dona sunt, quae sunt sine caritate; el hoc quidem certum est, quod minora sunt. Quaedam praesupponunt caritatem, sicut " donum sapien- tiae. Caritas enim est, quae dat sensum gustui , ut sapiant ei bona aeterna. Unde sapientia superaddit

quandam ulteriorem habilitatem ', quae comparataad caritatem minus bonum est, sed proul claudit caritatem, niaius bonum est ratione eius quod praesup- ponit. Et ita patet, quod caritas, praecise loquendo, est excellentissimum donum; sapientia vero, praesupponendo sive implicando donum caritatis , dicitur excellentissimum.

Ad illud quod obiicitur de consequentia, dicen-Ad-2. , dum, quod utroque modo bona est. Si enim intelligatur de caritate increata , si ' ipsa est donum primum et praecipuum, et Spiritus sanctus est huiusmodi: oportet quod ipsa sit Spiritus sanctus, quia quod per superabundantiam dicitur, uni soli convenit °. Si autem de caritate creala; tunc consequentia Augustini intelligenda est a parle nominis sic: si caritas creata est maximum '° inter dona creatsi, et Spiritus sanctus est maximum donorum : ergo melius nominatur nomine doni excellentissimi quam alio. Consequens ergo est, ut Spiritus sanctus sit caritas, sed non creata, immo illa quae Deus est ".

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non utique sic dictum est, quod Dei substantia est nostra patientia. Videtur enim male dicere, quia carilas, qua nos diligimus Deum, non est ipse Deus, nisi intelligamus quo diligimus exemplariter vel causaliter: ergo cum simile sit de patientia, videtur quod Augustinus male destruit "' illud simile. Ilem, cum Deus Q..aesi faciat nos diligentes, sicut patientes, quare non dici- "'"^"^ tur Deus caritas nostra, sicut patientia nostra?

Respondeo: Dicendum, quod Deus est caritas Deus d et essentialiter et causaliter: essentialiter, quia in se Htos.' amor est; causaliter, quia in nobis amorem efllcit. Sed Deus non est patientia essentialiter, sed solum Non si causaliter; et ideo Scriptura istum diversum modum "'°"' innuens ^" dicit, Deum essc patientiam nostram, et Deum esse caritatem sine additione. Ratio autem huius est , quia " quidam habitus dicunt incompletionem, sicut patientia, spes et huiusmodi, qui non cadunt in Deo per essentiam, sed per causam, quia huiusmodi sunt a Deo. Quidam autem sunt habitus di-

' I. loan. 2, 27, ubi VulgaUi : Unctio eius docet vos de

quod et pauto infra qui pro quae.

30(i

SENTENTlAKyM L1I5. I.

ceiUes e(imple)i)i')iliini , t't Imiusmocli ' siint in Deo essi-ntialiter. sicut i-aritas et sapientia et liuiusinodi. Nolaniluiu autein. (|iu)tl \ugustinus vult dieere, iiuod Deus esl caritas esseiitialiter. sed ipse non vult di- (■ere. i|uoil sil carilas iioslra essentialiler, sed cau- ■salilr)- cl c.vtnnpliD-iin-. Nec ita esl patientia nostra exoiipkvitc)--. Quanivisenin» oinnes virtuteshabeant exemplar eognoscitivum in Deo et omnes habeant exemplar secundum similitudinem longinquam, tamen (luaedam virtutes non habent sibi correspondens in Deo per o)nnia, sicul patientia, quae duo dicit, scilicel passionem el superferri passionibus. Quantum ad primum, non habet in Deo correspondens , •sed quantum ad secunthim sohnn. Caritas autem habet amorem in Deo sibi per orania correspondentem , et ° amorem non tantum essentialmn, sed etiani personalem: et ideo dicunt auctoritates * , quod Spiritus sanctus est caritas, qua diligimus Deum; et ablativus qua dicit habitudinem iitm tanlum causae efTicientis, sed etiam formalis, non pertlcientis. sed exeraplantis '\

Dim. VI.

Iteni quaeritur de hoc quod dicit, quod soiwn donum caritatis dividit inter filios regni et filios perditionis. Videtur enhn male dicere, quia aut loquitur ile divisione quantum ad cognitionem, aut quantum ad veritatem. Si qnantum ad veritatem, hoc falsum est. quia non solum in caritate, sed etiam in fide gratuita et spe differunt: si quantum ad cognitionem, tunc miniine dividit, quia nescitur. quis hoc donum habeat.

Respondeo : Diceiidum , quod omnia dona virtutum possunt esse informia praeter caritatem. Et quo- niani possunt esse informia, possunt esse in iustis et

peccatoribus, et idett in illis mniquara separantur ab invicem. Sed caritas nunquam potest esse informis nec esse cum peccato, quia actus eius est dihgere Deum' proptei' se et super omnia. qui removetur per omne peccatum. [deo dicit Vugustinus ', quod sola caritas distinguit, loquendo ile distinctione in universah.

Quod obiicitur de hde gratuita sive formata, concedo, quod distinguit; sed tamen hoc non habet, quia fides, sed quia gratuita; et ita ex hoc. quod caritati coniuntUa"; et sic patet illud.

Din. Vil.

Item quaeiitur de hoc quod dicit: Si trudidero corpus meum, ita ut ardeam etc. Videtur eniin maie dicere, quia Dominus dicit, loannis decimo quinto': Maiorem hac dilectionmn nenio habet, ut animam suam ponat etc. : ergo si hoc esl maximum opus caritatis, impossibile est, quod fiat sine caritate.

Respondeo: Aliqui dicunt, quod Apostolus dicit per impossibile; posito enimadhuc'", quod aliquis hanc poenam pateretur sine caritate pro Christo, adhuc non prodesset sibi. Credo tamen, quod aliqui '^ ex industria naturaUum et aliqua gratia gratis data possent sustinere pro fide Christi mortem etiam sine caritate, sicut '^ haereticus sustinet per errorem. Et quod dicit Dominus, quod illud est summae caritatis, hoc dicit quantum ad signum et exteriorem ostensioneni ; signa tamen sunl fallibilia, et ideo non necessario oportet, quod si aliquis mortem sustinet prt) Christo sive pro eius fide^\ habeat caritatem. Credo tamen, quodsi aliquis pro Christo sustineret mortem, qui non magnum haberet obicem, quod disponeret se ad graliae susceptionem. ita quod daretur sibi cai-itas.

fst patienUa nostra

• In cod. 1 addiliir habitus. - In Vat. haec proposilio : Nec iU

quod caritas non possit esse informis, vide Hl. Sent. d. 27. a. 1. (|. i.

huius

Idcni diibiiim .solutuni invenies

' Libr. .\V. dc ' dubii sumtus csi.

DIST. XVII. P. II. .\RT. UNICUS QUAEST. I.

COMMENTARIUS IN DI8TINCT10NEM XVII.

Pars II.

.\Iat!,i.st('r pouit opinionis suae defensioneni. Hic qmeritur, si caritas Spiritus sanctus est, cxmi ipsa auffeatur.

HUIUS PABTIS TEXTUM VIDE SUPRA P. 289.

DIVISIO TEXTIIS.

Supra ey;it Magister ile rnissione Spiritus sancti invisibili secundum suani opinionera. Hic secundo ponit opinionis suae defensionem , et Iioc facit respondendo obiectionibus, quae possent ' suam opi- nionem improbare. Et quoniam sua posilio improbari potest et ratione et auctoritate et utroque modo, ideo habet haec pars tres partes.

In prima parte impugnat et improbat hoc qiiod dixerat , quod Spirilus sanctus est caritas, qua diligimus Deum et proximum.

Secundo vero, per auctoritatein , ibi: Sup7'a dictum est, quod Spirilus sanctus.

Terlio, per auctoritates et rationes, ibi: Alias quoque inducunt etc. — Prima ratio conlra Magistrura sumta est ex hoc, quod caritas augetur''; secunda ratio contra ipsum surata est ex hoc, quod caritas est a Spiritu sancto, sicut dicit Augustinus; tertia ratio sumta est ab hoc, quod caritas est animi affectio, et hoc quidem rationi et auctoritati consonat. In qualibet autem istarum partium Magister primo opponit et secundo deterrainat; et partes nianifestae sunt.

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad intelligentiam huius partis est hic ' quaestio de augmento caritatis, el circa hoc quaeruntur qualuor.

Prirao quaeritur, utrura carilas possit augeri secundum substantiam.

Secundo quaeritur de modo augmenti ipsius carilatis.

Tertio quaeritur de opposito augmenti ipsins, scilicet de diminutione, utrum caritas possil diminui.

Quarto de augmento caritatis quantum ad terminum sive * statum.

ARTICULUS UNICUS.

De augniento caritatis. QUAESTIO I.

Utrum carilas secundum suhstanlium augeri possit.

Quantum ad prinmra ostenditur, quod caritas possit augeri secunduin substantiira :

1. Per .\ugustinum ad Bonifaciura": « Caritas .meretur augeri, ut aucta mereatur perflci».

2. Itera, hoc ipsura videtur ratione: caritas viae secundum substantiam minor est caritate patriae; sed

a caritate viae ad caritatem patriae contingit devenire, ipsa salvata in esse, quoniam caritas viae niMiquani excidit"; sed raotus a minori ad maius, re salva, est augraentum ': ergo contingit caritatein augmentari.

3. Item, constat, quod diversis maiora et minoia

5. Item, constat quod in uno el eodem caritas potest in maiorem efTectum et actum: ergo cum maioritas effectus veniat a magnitudine virtutis , possibile est, caritatem maiorem efllci secundum virtu- tem. Tunc quaero: aut caritas est sua virtus, aut non: si sic : ergo augmentata virtute , necesse est, augeri essentiam caritatis ; si nmi , tunc quaero de illa virtule: aut habet essentiam , aut non; &\sic, similiter quaero de illa: ergo vel erit abire in infmitum, vel necesse est poni, quod aliquid augeatur secundum substantiam ; sed qua ratione alia virtus, et caritas.

Sed contra: 1. Caritas est forma; sed omnis opposi-forma consistit in essentia invariabili^: ergo et caritas; sed nihil invariabile secundum essentiam augetur secundum essentiam: ergo nec caritas.

•■2. Item, ubi augmentum, ibi maius et minus^; sed ubi est simplicitas, ibi non est maius et minus: si ergo caritas est forma simplex et non extensa, in caritate non erit augmentum.

3. Item , augmentum in corporalibus est secundum accidens, et non secundum substantiam =^ : ergo pari ratione et in spiritualibus: ergo si caritasaugetur, hoc est solum secundum accidens, non secundum substantiam.

4. Item, quod augetur mutatur% et quod augetur secundum substantiam mutatur secundum

subslantiam; sed quod sulistantialiter inutatur esl aliud nunc quam prius: ergo quod augctur secundum substantiam non manet: si ergo curilus iiiinqHuiii excidit' nisi per peccatum, sed semper nianel, crgo non augelur.

c 0 N c L u s I Q.

Caritas secundum substanliam sive secundum quantitateni virtutis auyeri potest.

Respondeo: Dicendum. quod secundum comumnem opinionem verum est, caritatem snbstantialiter conci.isi^ augeri.

Ad intelligentiam autem obiectorum distinguunt Espiici quidam augmentum secundum duplicem differenliam. ''""'""'^ Augmentum enim est, quando minori succedit maius; hoc autem potest esse dupliciter: vel ita, quod illud idem, quod prius fuit minus, postea fiat inaius, sicut homo dicitur augeri vel aliquod aliud quantum , et hoc modo* caritas non augetur, ut dicunt; vel ideo, quod minori succedat maius, non idem numero, sed consimile in forma, sicut dies dicuntur augeri., non quia idem dies primo ' sit minor et postea maior, sed quia minori succedit maior; sic dicunl augeri caritatem, ac per hoc posse evadere oppositiones.

Sed positio ista, ut supra probatum est '", non iii-i.roiiai potest stare. Ostensum est enim, quod caritate inanente eadem, contingit, circa eandem fieri crementum et perfectionem.

Et ideo aliter dicendum, quod augmentum Expuc: sequitur quantitatem. Quantitas autem dicitur dupli- """°'-' citer, scWkel proprie et metaphorice: proprie dicitur quantitas molis, et haec est in corporalibus ; metaphoriee quantitas virtutis, et haec est " in spiritualibus. Sic et augmentum dicitur dupliciter: proprie, scilicet secundum magnitudinem molis, et nietaphorice secundum quantitatem virtutis. Cum ergo in caritate sit quantitas virtutis, et non in summo, constans est, caritatem augeri posse. Rursus, cum virtus sit idem quod substantia caritatis, et sit '^ cjuantitas virtutis. hinc est, quod de necessitate sequitur, caritalem augeri secundum substantiani; cum enim sit virtus, eius substantia non est alia a virtute.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]