Bonaventure

DIST. XIX. P. II. DUBIA.

stricte siinito. Hanc assertionem omnibus doctoribus communem Serapliicus duplici ratione probat. Prima sumta est a postmori i. e. ex consideratione earum rerum , qiiae proprie habent differentiam nunieralem. Haec sic procedit : numerus supponit ag- gregationem multitudinis , haec vero unitatem limitatam , limilatio additionem , quia genus additione dilTerentiae specificae , species additione principlorum indiYiduantium, materia additione formae limitantur; additio autem implicat compositionem , quae minime est in Deo et consequenter nec differentia numeralis. Secunda ralio sumitur a priori' sive ex intrinsecis condi- lionibus entium ct praecipue enlis infiniti. Haec procedit ex distinctione in oninibus entibus completis facienda inter quo est et quod est. Quo esl significat naturam speciflcam vel genericam, quod est vero individuum seu suppositum: ex illo oritur nnitas specifica vel generica , ex Iioc vcro identitas vel diversitas secundum numerum. In Deo autem quo est et qiiod esl mi- nime multiplicantur el distinguuntur ; tamen qui esl (hypostasis) habet distinctionem el numerum personalem. — His suppositis facile intelligitur secunda conclusio, quae incipil a vcrbis:

(t Ncc tamen cst unum nuinero » etc. Licet enim in Deo quo est et quod est sint unum, tamen numeratur pluralitas personarum. Unde in divinis non est simpliciter numcrus, sed cum additione determinante , nempe pluralilas « sccundum nunierum personarum » (hic ad 1 . et dub. 2.). Ideo S. Doctor non consentit Magistro, qui numerum omnino removet a divinis, sed dicit infra (d. 24. a. 2. q. I. in corp.j : « Numcrus importat distinctionem et super hoc composilionem aggregationis ; et quamvis in divinis non sit aggregatio, iiihilominus est distinctio, ideo numerus nou simpliciter rcmovendus est a divinis , scd numcrus talis. l--t Magister omnino rcmovet , ideo in posilione sua defecil. Et in illo articulo communilcr non tenctur a magistris l'arisiensibus ». III. Alex. Ilal. , S. p. I. q. 45. m. I. 2. 3. i. — Scot., in ulroque scripto I. Sent. d. 24. q. unic. — S. Thom., I. Senl. d. 24. q. 1. a. 2 ; S. I. q. 30. a. 3. — B. Albert. , hic a. 17; S. p. 1. tr. 9. q. 42. m. 1. — Petr. a Tar. , hic q. 4. — Richard. a Med. , hic a. 3. q. 3. — Aegid. B. , I. Sent. d. 24 , prima princ. q. 3. — Henr. Gand. , S. a. 43. q. 3. — Dionys. Carlh. , I. Sent. d. U. n. 2.

DUBIA CIRCA LITTERAM M.VGISTRt.

DUB. 1.

In parte ista sunt dubitaliones circa litteram et pritno cle hoc quod dicit: Oret, ut quod credit intelligat. Videtur enim improprie loqui, quia nuUus orat quod non desiderat, nuUus desiderat quod non considerat , nullus considerat quod non cognoscit vel intelligit: ergo a primo, si oral , ut intelligat , intelligit'. Item, nullus assentit rei, quam mente non intuetur sive concipit: ergo nullus assentit rei, quam non intelligit, quia intelligere est mente intueri.

Respondeo: Dicendum, quod intelligere dupliinteiiigeie citer dicitur: uno modo idem est quod cognoscere,

dicilur du- ' , . ,

ujiiciter. quid esl' quod per nomen dicitur: alio modo idem est quod ratione comprehendere. Primo modo antecedit fidem , quae est ex auditu '; secundo modo consequitur, quia nulla ratio humana sufQcit ad manifestanda credibilia , nisi intellectus fide ^ illustretur et captivetur.

DUB. II.

Item quaeritur de hac solutione Magistri, qua dicit: Aliqua differre numero , quae sibi in computatione non adiungunfur. Videturenim male dicere,

quia illi computationi aut respondet aliquid in re, aut nihil. Si aliquid respondet: ergo non differt a praecedenti differentia; si nihil respondet: ergo distinctio sive computatio nostra super^ vanum fun- ilata est.

Respondeo: Dicendum , quod computationi noslrae , cum dicimus unus , duo , tres , aliquid re- spondet. Sed illud non est diversitas numeralis , sed distinctio personalis ; unde in divinis non dicitur esse immerus nec differentia secundum numerum, nisi addatur secundum numerum personarum , qui dicit distinctionem in hypostasibus, non in natura; ideo quamvis dicantur tres personae . non tamen est ibi ternarius , sed trinitas''.

DUB. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod cum Deus dicatur trinus, non debet dici triplex. Videtur enim conlra illud quod dicitur Sapientiae septi- mo ' , quod Spiritus sapientiae cst midtiplex, ergo duplex vel quadruplex: ergo etc. Item , Isidorus ' dicit, quod « Trinitas est multiplex et numerabilis ». Ftem, ratione videtur, quia pannus unus, in substantia duphcatus, dicitur duplex, triplicatus triplex:

quae prius creduntur, et postea intelliguntur , sicut sunt articuli fldei , qui sunt supra ralionem etc. — Paulo ante pauci

Respondeo: Dicenduui. ([uod distinctio personai-uni non potest signillcari per additionem termiiii nuineralis- ad hoc noinen Dem nisi huius nominis trinm, quod specialiter ad hoc inventum est , ut 1i""°c''"f significet pluralitatem in suppositis cum unitate formae. Quia ergo hoc nomen tripkx dicit distinctio- iiem simpticiter in termino cui additur, vel qnantuin ad Ibrmam, vel quantnm ad partium multipli- cationem , et quia in Deo iion cadit multiplicatio nec quantum ad formam , nec quantum ad partes: ideo nullo modo potest dici triplex.

Quod ergo obiicitur , quod * dicitur mulliplex ; Muiiipie^c iiicendum , quod istud est dictum causalitater , quia aiiier. multorum et vanorum donorum efiectivum est principiimi^ in quibus esl vera diversitas; non sic in personis. — Quod dicit (sidorus, improprie dictum est et exponendum est. — Ad illud , quod idem pannus dicitiu- triplex"; dicendum, quod verum est, sed tamen secundum alias et alias partes; et quia in Deo non est alietas partium nec lormae, ideo non potest dici triplex'.

Dlib. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in rebus corporeis plus sunl duae quam una. Videtur enim instantia esse, quia ignis cum ferro non est ' maius quam ferrum per se, sive lux cum aere. Si lu dicas, quod non sunt corpora; obiicitur, quod corpus gloriflcatum simul est cum non glorificato, et tantum locum occupat non glorificatum per se, quantum cum glorioso: ergo non sunt maius, quia corpus maius maiorem occupat locum.

Respondeo: Dicendum, quod .\ugustiiius " loquitur de rebus corporeis, quarum quaelibet est ^,, J"^*^ corpus; sed ignis in ferro et lux in aere non est ° corpus, sed proprietas corporis. Praeterea notanduni, quod Augustinus non accipit hie" maius extensive, sed accipit plus quantum ad veritatem existentiae vel essentiae. Cum enim non sit summa veritas in qualibet re, plus est de veritate existentiae in duabus rebus ciuam, in una , quamvis non sit ibi plus de latitudine distantiae sive de extensione " magnitiuhnis vel capacitatis contentivae.

DISTINCTIO XX.

Qmd aliqica personarum non excedit aliam potentia.

Nuiic ostendere restat, quomodo allqua harum personarum aliam non excellal potentia, ut, sicut una et indifferens est magnitudo triura, ila una et indifferens monstretur potentia trium. Sciendum est igitur , quia ' iion est potentior Pater Filio, nec Filius vel Pater Spiritu sancto, nec maiorem potentiam habent duo vel tres siinul quam singulus eoruni; quia nec plus potesl Pater simul et Filius quam solus Spiritus sanctus, nec hi Ires simul plus possunt quam singulus eorum, quia omnipolenliam, quam habet Pater, et Filius accepit uascendo et Spiritus sanctus procedendo. Quod Augustinus ratio-

nibus et aucloritatibus probabiliter astruil in libro contra Maximinum ^ qui dicebat Patrein potentiorem ac meliorem Filio.

Cap. II.

Qnod. non minus potest Filius quam Paler.

« Nihil, inquit", Patre minus habet ille qui dicit: Omnia quae habet Pater, mea sunt » . « Nam si minus habet in poteslate aliquid quam Pater, non sunt eius omnia, quae habet Pater; sed eius sunt oinnia quae habet Pater; tantam igitur habet potestatein Filius, quantam Pater » : « aequalis ergo est Patri. Non enim potesl qui accepit iiiaequalis esse ei qui dedit».

quid,, ct raox ex plurimis mss. ct ed. I post Si suppievimus iu.

DISTIXCTIO XX.

De obiectionihus Imerelicis coiUra Iiov. et respomionibus catho/icis.

«Tu aiitein hoc de potentia sapis, quod potenssitFiliiis, sed poteutioi' Pater, ul secundum doclrinam vestram potens poteiitem poluerit gignere, et non omnipotens omnipotentem. Habet ergo Pater omnipotenliam , quam non habet Filius; at si boe est, falsum est quod ait Filius: Umnia quac habel Pater , mea sunt^ ».

«Sed, iuquis, Pater a nemine potenliam accepit, obiecuo Filius autem a Patre. Fatemur el nos, Filium accepisse baeretici. pp(p„,jj„^^ ^], jhq^ f)p q„Q „^,(„5 pgt potens ; Patri vero potentiam nullus dedit, quia imllus eum genuit. Gignendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua , gignendo dedit ei quera genuit de substantia sua- «.

« Sed quaeritur , utrum tantajii quanta ipsi est fiatio 1. potentiam Pater Filio dederit, an minorem. Si tantam, Augustini. jjpi^ soluin potcntem, sed etiam onmipotentem genuisse Omnipotens intelligitur ; si vero minorem, quomodo omnia quae babet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia Filii non est , non omnia procul dubio , quae ha- bet Pater, Filii sunt^ ». At omnia Filii sunt; omnipotentia ergo Patris ctiam Filii est : non est ergo Pater potentior Filio.

Item, alio modo probat Filium aequalem Patri .\iia eius- cor.tra Maximinum* ita dicens: « Tu dicis, quod Pater dem laiio. gg^jjj, Filium iiiinorem se ipso, in quo et Patri derogas, qui si Filium unicum minorem gemiil, aut non potuit, aut non voluit gignere aequalem. Si dicis, quia non voluit, eum invidum esse dixisli; si autem non potuit, ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligitur, ut Deus Pater aequalem sibi gi- gnere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, inflrmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumque hoc falsum est: Patri igitur Filius verus aequalis est.

Genuit ergo Pater sibi aeqiudem Filium. et ab utroqiio procedit utrique aequalis Spiritiis sanctus ». « Si enim formam suam, ut ait Aiiguslinus conlra eundem'', Pater in unico Filio plenam gignere potuit, nec tanien plenara genuit, sed minorem, cogimini Palrera invidum dicere». Plenum ergo Deuin et aequalem sibi genuit Filium.

Hoc autem per simililudinem humanara lla esse frobaiio per demonstrat inquiens": « Homo pater, si potuisset, aequalem Filium genuisset. Quis ergo audeat dicere, quod hoc Omnipotens non potuit? Addo etiam, quia, si posset homo, maiorem melioremque se ipso gigneret Filium. Sed maius vel melius Deo quidquam esse non potest » . « Deus ergo cur non aequalem, ut ais, Filium genuit, cui nec anni necessarii fuerunt, per quos adimpleretur aequalitas, nec omnipotentia defuit. An forle noluit? ergo, quod absit, invidit; sed non invidit: aequalem igitur genuit Filium ' ». «Credamus ergo, Filium ei esse aequalem » .

« Sed forte dices : eo ipso maior est Pater Filio , Repiicatio quia de nullo genitus genuit tamen aequalem. Ad quod '" " "' cito respondebo: immo ideo non est maior Pater Filio, quia aequalera genuit. Originis enira quaestio ista est, quis de quo sit; aequalitalis aulem, quahs aut quantus sit* » , quod est dicere: ad originem perlinet quaestio, qua quaeritur, quis de quo sit; ad aequalitatem vero illa qua quaeritur, qualis aut quantus quis sit. « Nec cum dicitur Filius a Patre genitus, ostenditiu' inaequalitas subslantiae, sed ordo naturae, non quo alter prior esset altero, sed quo alter est ex altero' ». Non ergo secundum hoc, quod Pater genuit, et Filius genitus esl, vel Spiritus sanctus ab utroque procedit, aequalilas vel inaequalitas ibi existit, quia non secundum hoc alia persona alii aequalis vel inaequalis dicitur. Ecce aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potulmus , deraonstrata est in superioribus " , qualiter scilicet aliqua triura personarura quamlibet aliam nec aeternitate nec magnitiidine nec polentia excellat.

' liiid. c. 12. n. I. — In hoc (extu Auguslini Val. cum pluribus edd. vcrbo gignere praemitlit generare rel contra codd. et originalc.

quae habet Pater , quod facile ex praecedentibus suppleri potest.

■• Libr. II. c. 7. et 5. Eadem docet Augustiniis in libr. LXX.KIII. Quaest. q. -50. = Ibid. cap. 15. n. 1.

n Ibid. cap. 18. n. 3, ubi Vat. ct plurcs edd. post Addo etiam omittunt qriiu , refragantibus codd. BCDE, ed. I et originali.

' Ibid. c. 1-5. n. S. — Quae sequuntur , legunlur ibid. c. 18. n. 3.

quia aeqiialem adiieiunt sibi , conlra alias cdd. , codd. et oiiginale.

quantuui ad magniludinem, hic ostendit aequalitatem ' quantum ad polentiam et virlutem. Et habet haec pars tres partes. In pi-ima proponit quod intendit^ In secumla. probat, ibi: Nihil, inquit, Patre minits habel etc. In tertia dubium sive obiectionem in contrarium dissolvit, ibi: Sed forte dices, eo ipso maior est etc.

Prima et ullinia parte remanentilius indivisis, media dividitur in tres, secundum tres prolxationes

sive rationes, quarum prima sumta est ab auctoritate Domini, loannis decimo sexto^: Onmia, quae ha- bet Pater, mea sunt. Secunda sumta est per deductionem ad impossibile, quia si non genuit aequalem, aut potuit et noluit, et ita fuit invidus; aut voluit et non potuit, et ita fuit impotens; et haec ponitur * ibi: Item alio niodo probat Filium aequakm Palri. Tertia ratio est ostensiva , sumta per simile in generatione creata et ponitur ibi : Hoc autem per simi- Utudinem humanam.

TRACTATIO QUAESTIONUM.

Ad intelligentiam eorum , quae dicuntur in praesenti distinctione , duo principahter quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum in divinis sit ponere potentiae adaequationem.

Secundo , utrum in divinis sit ponere or-

Quantum ad primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum in divinis sit ponere potentiae " adaequationem quantum ad extensionem possibilium.

Secundo , utrum sit ibi aequatio * quantum ad intensionem potentiae.

ARTICULUS I.

De potentiae adaequatione in divinis.

QUAESTIO I.

Utrum in divinis persmis potentia sit aequalis quantum ad extensionem possibilium.

Quod sit ibi ponere potentiae adaequationem quantum ad numerum possibilium ostenditur sic.

2. Item, cpiaecumque habent omnino eandem operationem, nihil potest unum operari sine altero;

sed Pater et Filius habent eandem operationem: ergo nihil potest Pater sine Filio, loannis quinto': Quaecumque Pater facil, haec omnia simililer Filius facit.

3. Item, nullus potest plura omnipotente; sed Verbum Dei est omnipotens, sicut dicitur Sapientiae decimo octavo': Omnipotens sermo tuus, Do- mine etc. Maior patet, quia qui omne dicit nihil excipit.

quae.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]