Bonaventure

DIST. XX. ART. I. QUAEST. I.

4. Item, infinitis non est ponere aliqua esse plura'; sed Filius potest infinita, quia non potest tot, quin plura: ergo Pater non potest plura quam Filius, pari ratione nec quam Spiritus sanctus. ' CoNTRA : I. Quanto producta sunt magis distantia, M opposi- tanto potentia producens est latior sive amplior; sed potentia Patris se extendit ad creatum et increatum, potentia Filii ad creatum tantum, et magis distat creatum et increatum quam creata ' solum : ergo etc.

2. Item, Filius Dei et creatura sunt aliud et aliud, quia creatura est quid creatum, sed Filius est essentia increata ; ergo si " Filius et creatura sunt aliud et alind, ergo plura: ergo potentia, quae potest in Filium et creaturam, potentior est , quam quae potest in creaturam tantum, sive potens est in plura; sed potentia Patris est talis: ergo etc.

3. Item, tantum vel aeque magnum vel maius est producere personam aequalem, sicut creaturam ; sed Pater potest sine Filio producere personam , ergo etproducere creaturam: ergo videtur, quod potentia in Patre se extendat ad plura.

4. Item , quamvis Spiritus sanctus ' et Filius non sint aliquid plus, tamen plures sunt quam Filius solus: ergo cum in Patre potentia possit in productionem utriusque , in Filio in alteram tantum , in plures ' potest potentia in Patre quam in Filio: ergo extensione possibilium est maior.

Potentm essentialis in tlminis personis est aequalis quantum ad extensionem possibilmm.

Respondeo: Dicendum, quod loquendo de poten-

tia essentiali, quae est respectu actus essentialis sive

productionis, ad nihil se extendit in Patre, ad quod

pariter non extendat se in Filio. Et ideo, quia aequa-

litas^ consistit quantum ad potentiam essenlialem, concedendum est sine calumnia, quod Pater et Filius aequaliter sunt' potentes quantum ad extensionem possibilium.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, soiuiio opquod latior est potentia, quae potest in magis distan- ''°""'"'"' tia; dicendum, quod istud verum est de potentia eodem modo dicta et quantum ad consimilem modum producendi; sed Patrem posse producere quid crea-

tum est potentiae essentialis et operis creationis; Patrem vero posse producere Filium est potentiae ut in persona et generationis; ideo ratio illa non valet.

2. Ad illud quod obiicitur, quod creatura et Filius sunt plura; dicendum, quod verum est, quod sunt plura , et ' tamen non sunt plura produeta. Quamvis enim Filius sit aliud quam creatura, tamen non est aliud productum. Filius enim est essentia et natura, sed tamen non est essenlia vel natura producta , quia producere Filium non est producere ali- quid, sed aliquem. Et ideo non sequitur, quod producere Filium et creaturam sit posse producere plura quam ' producere alterum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod producit personam sine Filio; dicendum, quod non est simile; quia cum producere creaturam sit producere essentiam, tam productio quam potentia est essentialis; et quia essentia est indivisa" in Patre et Filio, ideo et potentia et actio, proinde et productio illa. Quia vero producere Filium est producere personam, ideo productio illa et potentia dicit quid personale; et quo- niam Pater et Fillus non conveniunt in persona, sed in essentia, ideo '^ patet etc.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Filius et Spiritus sanctus sunt plures etc; dicendum, quod verum est, quod potest etiam in plures, sed quantum ad hoc non attenditur aequalitas vel inaequalitas , ut

QUAESTIO II.

Ulrum iii divinis personis sit aequalitas quanlum ad inlensionein polentiae.

Secundo quaeritur , utrum in divinis sit aequalitas quantum ad intensionem potentiae. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Nihil estpotentius sua virtute; sed Christus Fundamenia.est Dei virtus^: ergo Pater non est potentior Filio;

similiter pari ratione nec Filius Spiritu sancto.

2. Item, substantiae aeque nobilis ^ aeque nobilis et excellens est potentia; sed substantia est aeque nobilis in Filio ut in Patre, ergo et potentia aeque nobilis : ergo nihil potentius potest Pater quam Filius.

3. Item, ea potentia, qua potest quis supra inflnitam et summam distantiam, nihil est potentius; sed potentia Verbi potest supra infinitam et summam distantiam, quae est inter ens et non ens, quia oninia per ipsum facta sunt': ergo etc.

4. Ilem, ea potentia, cui nihii potest resistere nec aliquid potest eam retardare, nihil est potentius; sed potentiam Filii nihil potest retardare nec aliquid potest ei resistere, quia subito facit et libere, Psalmus^: Dixit et facta sunl: ergo etc.

CoNTitA: 1. Potentior est potentia in eo quiAd. solum potest agere, quam in eo qui=^ agere et pati; sed in Patre est solum agere, in Filio agere etpati: ergo etc.

2. Item, potentius aliquid potesl quod est primum principium, quam quod non est primum, quia «omnis causa primaria plus influit quam secimda"»; sed Pater est primum principium: ergo unum et idem potentius potest Pater quam Filius.

3. Item, potentius potest qui habet potentiam a se, quam qui ab alio; qui enim aliquid a se habet multo melius habet, quam qui ab alio accipit ' : ergo cum Filius habeat posse a Patre, Pater autem per se et a se, ergo etc.

4. Item, plus potest aliquis, qui potest et per se et per alium, quam qui tantum per se; sed Pater potest operari per Filium, Spiritus sanctus non potest per Filium, nec etiam ipse Filius proprie loquen- do: ergo etc.

quam omittitur in eo , immo inveniunlur mss. ut Z , in quibus desunt verba in eo qui. Paulo infra posl Filio cod. X ad-

dil est , e contra plurcs codd. ul STV cum ed. I omiltunl agere et.

« Libr. de Causis, propos. 1 : Omnis causa primaria plus est influens supra causatum suum quam causa universalis secunda. — Paulo anle post quod non in edd. I, 2, 3, 6 et in pluribus mss. ut TVY' omitlitur est.

DIST. XX. ART. II.

Potenlia iif, divinis persoim esl aeque iiitensa.

Respondeo: Dicendum, quod potentia in Patre . et Filio est aeque intensa, quia in utroque summa est et aeque nobilis, quia in utroque una per naturam non degenerans ^ — similiter et in Spiritu san- cto — et hoc, loquendo de Filio secundum divinam iiaturam, secundum quam est aequalis Patri.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Filius potest •pati; dicendum, quod istud- non est secundum po-

tentiam divinam, sed secundum infirmitatem humanam; et secundum illam inferior est Patre et minus potens; secundum autem divinam non potest pati, sicut nec Pater.

2. Ad illud quod secundo obiicitur, quod primum principium magis potest ; dicendum , quod

.primum el^ principium aut solum dicit ordinem, aut subslanliatmn differentiam. Si solum ordinem, cum ununi et idem sit utrobique, non est potentius hic quam ibi. Si autem differentiam substantialem cum ordine, sic verum est, quod potentius est primum quam secundum, quia secundum addit aliquid

supra primum, quod dum facit magis ' compositum, magis reddit liraitatum, et ita ininus potens.

3. Ad illud quod obiicitur tertio, iam solutum esl: quia habere ab alio, hoc est aut differente *M6-Aiiusdicitnr

... ,. ,. , ... dupliciter.

slantiahter, aut personaiiler. bi substanliabter , sic " verum est , quia cum habeat ab alio per essentiam, non habet essentialiter, sed participatione; sed quando habet ab alio persoiialiter , eodem tamen essentialiter, tunc habet aeque nobiliter, quia totaliter et essentialiter. Unde loannis quinto " : Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio etc. i. Ad illud quod obiicitur quarto, quod Pater potest per se ' et per alium ; dicendum , quod posse Posse per per alium est dupliciter : aut per aliam causam piidter. inferiorem simul agentem, aut per aliam joerimam. Primo modo potentius est posse per se et per alium, quam per se tantum; quia posse per alium dicit dominium, et ita potestatem; sed posse per alium uf* per personam consubstantialem non dicit dominium, sed tantum auctoritatem. Auctoritas autem non dicit majoritatem, sed solum dicit originem, sicut posse ab alio et non ab alio non dicit minoritalem in potentia " , sed solum subauctoritatem et originem ; et sic intelligendum in proposito de posse per alium et non posse per alium.

ARTICULUS II.

De ordine in divinis.

Consequenter est quaestio secundo loco de secundo articulo, scilicet ^" utrum in divinis sit ordo. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur , utrum ordo sit ibi nendus.

Secundo, utrum ordo naturae.

' Alludit ad verba Hilarii supra d. XIX. p. 1. c. 4. allegala et ibid. dub. II. explicata. — Paulo infra post Spmtu mncto Vat. cum cod. cc adiungit est.

» Aliqui codd. ut Y Z cum ed. I illiid. Mox post potentiam in cod. bb additur vel naturam.

QUAESTIO [.

Utrum in dmnis sii ratio orilinis

Qtiod in divinis slt ordo, ostenditur :

1 . [^rimo per Augustinum contra Maximinum ' : « Cum dicitur ['ilius a Patre, non signiflcatur inaequalitas substantiae, sed ordo naturae».

2. Item, hoc vidctur auctoritate Ecclesiae, quia Ecclesia nominationem Trinitatis exprimit ordinate. Dicitur enim in nomine ['atris et Filii et Spiritus sancti, et hic ordo nunquam mutatur: ergo etc.

3. [teui. principiuni dicit rationem ordinis. c( Prinium eniin et principium , dicit Pliilosoplnis • , idem dico»; sed in divinis Pater est principium Filii, ergo primus. Sed ubi hoc, ibi ordo: ergo etc.

4. [tem, ordo dicit rationem completi esse et boni — «esse enim, ut dicit Boethius^, est quod ordinein retinel servatque naturam »; similiter et bonum — sed in divinis perfectissime est ratio esse et boni: ergo est ibi ratio ordinis.

:j. Item, ubicumque sunt plures, inter quos non est ordo, sunt inordinati; sed in divinis personis est pluralitas: ergo si non est ibi ordo, est inor- dinatio et confusio; sed inordinatio et confusio repugnat* divinis; ergo est ibi ordo.

Contra: 1. Eusebius°: « In divinis est numeopposi- |-ns , sed non ordo » .

2. Iteni , hoc ipsum videtur ex ratione ordinis. .Augustinus de civitate Dei ": « Ordo est parium dispariumque sua unicuique tribuens loca dispositio » ; sed in divinis non est distinctio locorum: ergo etc.

3. Item, ordo contrariatur «mmitoft'', ergo ubi est ordo , non est omnimoda simultas; sed ubi non est omnimoda simultas, non est perfecta aequalitas: ergo cum in divinis sit omnimoda et perfecta aequahtas, nullus est ibi ordo.

4. (tem, si ordo est in divinis, aut est quid essenliale, aut notionale. Non essentkile, quia ubi ordo, ibi distinctio; in divinis autem non est distin-

ctio secundum essentiam: ergo etc. Nec quid notionale, quoniam idem est notio et proprietas, sed ordo nullius personae est proprietas': ergo etc.

5. [tem, ubi est ordo, ibi est dependentia et inclinatio; nihil enim ordinatur ad aliquid, nisi ad illud habeat inclinationem ; in divinis autem nulla est dependentia: ergo ibi nullus omnino ordo".

G. [tem, ordo praesupponit numerum; sed in divinis non cadit differentia secundum mimerum , ut ostensum est supra'°: ergo nec ordo.

c 0 N c L u S 1 0.

Ordo ponendus est in divinis, sed solummodo ordo secundum originem.

Respondeo: Dicenduni, quod triplex est ordo,orcio esi scilicet secundum positionem, secundum antecessionem et secundum originem.

,Ordo secundum positionem dicitur aliquorum, quorum unum est superius, aliud inferius. Et hoc potest esse dupliciter: vel in loco, vel in dignitate. Et hic ordo non cadit in divinis, sicut ostendit ^ prima ratio sumla ab Eusebio, et secunda sumta •i* < ab Augustino, sicut patet.

Ordo vero secunduiu antecessionem dicitur esse eorum, quorum unum prius est, alterum vero posterius; et hoc dicitur dupliciter: aut quia antecedit ^"M duratione sive tempore, aut prius naturali intelligentia sive cognitione. Et hic ordo non est in divinis, ^ &i sicut probat ratio tertia , quia hic ordo tollit ae- '■>* qualitatem et simultatem. quornm utrumque perfecte est in divinis.

Ordo autem secundum originem sive secundum emanationem est producentis ad productum". Et iste ordo est in divinis, quia ibi est ordo principii et

quod ordo non dicit personum; unde hoc divisionis membrum omitti potuit; vel dic, quod sub noftOMnfc comprchenditur pccsonate.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]