Bonaventure

DIST. XXI. .\RT. i. QUAEST. II.

sivis , ile 001'imi speciebus et de quinque regulis in exposilione earum observandis magis subliliter quam ulilitor tradebnntur. SutRciat notare haec pauca.

1. Dictio exclmim est illa , in qua vel subiectum \el praedicatum afRcitur particulis exclusivis, ut tantmn , solum, dumtaxat etc. Si signum exclusivum afficil subiectum , tunc propositio signiflcat , praedicatum convenire tantum illi subiecto, non nutem aliis subiectis v. g. tantum homo est risibilis. Si vero particula exclusiva afTicit praedicatum , tunc significat, illud tantummodo praedlcatum , ceteris exclusis , liuic subiecto convenire v. g. superbus non amat nisi se ipsuni.

2. Omnis proposilio exclusiva affirmati^a exponitur per duas propositiones, quaruni una aflirmat praedicatum de subiecto, altei-a vero oxcludit vel omnc aliud supposilum a con- sortio pruodicnli , vel aliud praedicatum a subiecto. Ita propo- •silio: solus Deus est Pater , sic exponitur : Deus est Pater , ct nihil , quod non est Deus , est Pater. Cfr. hic solut. ad 3.

3. Circn nlios terminos exclusivos , ut lantum , dumtaxat, non est difficultas , quia non habent aliuni sensum nisi exclusivum. Terminus vero sohis habet sensum acquivocuni. Potest enim inlelligi vel categorematice i. e. ut per se significat aliquid , et tunc solus idem est ae soUtarius ; \e\ syncategore- matice , quando ut adieclivum adiunctum est alicui substantivo. In primo sensu non facit proposilionem cxclusivam nec ullo modo admittitur in divinis. In secundo sensu facit jjropositionem cxclusivani et addi potest termino essenliali (iil Deus) , qui ponitur ut subiectum respectu praedicati sive essentialis sive personalis , quod soli Deo competit.

i. Conversio propositionis est inversio extremorum proposilionis , ita ut , retenla ipsius propositionis veritate , ex prae-

dicato flal subiectum et ex subiecto praedicatum. Huius convei'sionis triplex distinguitur species, seil. simplex , per accidens et per contrapositionem. Variae in logica dantur regulac. nt rite liat haec eonversio.

II. .\d explicandam solut. ad 2. seivire possunt verba S. Thomae (S. 1. q. 31. a. 3. ad 3.): « Ut sophistae dicunt, diclio exclusiva immobilitat lerminum , cui adiungitur , ut non possit fieri sub eo descensus pro aliquo suppositorum. Non onini soquitur : solus honio est animal rntionale, mortnlc , ergn solus Socrates)). — In eadem solutionc rcmanet difncultas , quani ino\et Brulifor hic, quod in una cademque propositione idem terminus iuxta duplicem respeclum , scil. ad oxclusionem el ad piaedicatum , non possit habere suppositionem sitnplicem (son excludentem descensum ad supposita) et suppositionem persomi- Imi. Ad hoc dicenduni est, quod propositio exclusiva ^lrlunliter continet duns propositiones, ut supra dictum est , et quod simplicem et personalem, sed quod possit habere suppositionem personalem, nempe ratione maleriac. Quoad terminos siippo- sitionem simplicem et personalnn elc. cfr. d. i. q. I. Scholion.

III. In conclusione onines conveniunt. — Alex. Ilal., S. ]). i I. q. 66. m. 3. a. 2. in line. — Scol. , de hac et tribus seqq. in

uti'oque scripto hic q. unic. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. 2; S. I. q. 31. a. 3. — B. Albert., hic a. 3; de hacelseqq. qq. S. p. I. tr. 9. q. 40. m. 2. — PeU'. a Tar., hic q. unic. a. 1. 2. — Richard. n Med. , hic q. i. — .Egid. R., hic I. princ. q. 3. collater. I . — Henr. Gand., de hac et seqq. S. a. 75. q. S. por totam. — Durand. , de hac et tribus seqq. hic q. I. 2. — Dionys. Carth., de hac et tribus seqq. hic q. iinic. — Biel, de hnc et Iribus seqq. qq. hic q. unic.

QU.\ESnO II.

Utrum dktio exchtsiva vere addi possit terniino suhstantiali a parte pracdicati.

Secundo quaeritur, utruni dictio exclusiva vere possit addi termino substantiali a parte praedicati. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Augustinus sexto de Trinitate': «Patrem Fnndanienia.dicimus esse Deum , sed non esse solum Deuin, esse

autem solum Deum dicimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum». Si tii dicas , quod ly solmi inteliigitur ex parte subiecti; obiicitur expressius per hoc quod dicit Augustinus contra Maximinum ^ : « Ipsa Trinitas est unus solus verus Deus » ; constat quod in hac solus Deus non potest esse dispositio ex parte .subiecti, quia sic esset sermo incongruus: ergo etc.

2. Item, hoc ipsum' videtur per cxpositionem : Trinitas est Deus et non aliud quarn Deus, ergo Trinitas est solus Deus; praemissae sunt verae: ergo et

3. Item. ratione videtur per simile: quando praedicatum non inest alii quam subiecto, vere haeo dictio soius accipitur ex parte subiecti : ergo quando subiectum non subest alii quam praedicato, vere accipitur a parte praedicati: sed istud subiectum Tri- mtas non subest* alii quam Deo: ergo elc.

Contra: I. Haec dictio solus est dispositio subiecli, sicut hoc signum omnis ; sed quando omnis' additur ad praedicatum. locutio est falsa et impropria: ergo et^ similiter, quando haec dictio solus.

2. Item, haec diclio solus addita alicui termino excludit alium: unde sensus est: solus homo, id est * homo et non alius; sed aliits respicit suppositum, et terminus subiicitur ratione suppositi, et praedicatur ratione formae : ergo haec dictio solus de sui ratione respicit subiectum: ergo falso el improprie adilitur praedicato.

vidc hic 1

l. .M

gisti

. c. 2.

1. 1 : Unus

onii

quod negat:, ei'go necesse esl, quod antecedat compositionem, quam negat; sed cum dicitur: Pater est solus Deus , solus ' sequitur coinpositionem : ergo videtur, quod non possit ipsam negare: ergo etc.

4. Item, ego quaero, quid excludat^ quando Quaestio in- additur ad praedicatuin. Si aliud a praedicato , ut

sit sensus: est sohi^ Deus, id est Deus et non aliud; tunc est ibi superfluitas, quia forina praedicati excludit aliam forinam disparatim, quantum est de se — unde sequitur: iste est homo, ergo non est aliud ab homine — ergo videtur, quod dictio exclusiva faciat superfluitatem et nugationem: non ergo tenetur exclusive, et ita videtur , quod teneatur adiective solum et quod importet solitudinem circa istum * terminum Deus; et istae sunt falsae.

coNcmsio.

Dictio exclusiva potest in divinis addi praedicato termini substantialis vere, sed non proprie, nisi cum determinatione et adiunctione termini partitivi.

Ad hoc volunt ' aliqui dicere, quod soiniio qno- haec dictio solus proprie non debet addi ad praedicatum, sed tantum ad subiectum ; et cum additur praedicato, impropriae sunt locutiones, et tunc idem Non appro- est dicerc soliis et tantum. Sed tamen , si aliquis inspiciat, non tantum cum hac dictione solus, sed etiam ^ cum hac dictione tantum videbit improprietatein et superfluitatem. Quid enim est dicere: Tri- nitas est tantum Deus, nisi est Deus, et non aliud quam Deus? Sed' hoc improprie satis dictum est, quia hoc ipso, quod Deus est, excluditur, quod non sit aliud a Deo. Si enim Deus est, ergo non est aliud a Deo, et nuUus haereticus unquam dixit, Trinitatem esse Deum, qui diceret, aliud^ esse a

Deo. Unde non videtur inagnum quid Augustinus dicere, si hoc voluil dicere.

Et " propterea aliter dicendum est, quod haec soiuiio aodictio solus dupliciter potest addi termino substan- disiincSr tiali a parte praedicati: aut per se, aut cum terinino numerali sive partitivo. Per se improprie conciusioi. additur; et si addatur secundum vocem, tamen secundum intellectum stat a parte subiecti. Idem eniin est dicere: est hoino albus , et est albus homo '°. Unde sensus est: non dicimus, Patrein esse solum Deum, id est, non dicimus, solum Patrein esse Deum. Si autem aliter ponatur, videtur sermo hahere superfluitatem et improprietatem, quia hoc ex- cludit, qiiod excludebatur ex natura ipsius praedicati.

Aliquando " additur haec dictio solus termino soius cam

, ; , . . , . termino nu-

substantiali cum termino nmnerali , sicut cuin hoc me""termino unim; et tunc excludit pluralitatem, et hoc inodo bene additur praedicato; et ita accipit Augu- conciusio 3. stinus contra Maximinum, cum dicit: «Trinitas est unus solus verus Deus», ita quod non plures; et tunc est verus serino et proprius et contra haereticos, qui dicebant, Trinitatem plures esse deos. Et importatur per istum terminum solus privatio multitudinis, et ita discretio ", et magis proprie dicitur conciusio^. de Trinitate, quod Trinitas sit unus solus Deus , quam de Patre, cum tamen possit dici de utroque, quia Pater est unus Deus, et nullus unquam dixit, Patrein esse plures ; sed de Trinitate sive de tribus aliqui dixerunt; et ideo congruentius dicitur: Trinitas est unus solus Deus. Concedendum est igitur, Epiiogus. quod solus potest addi ad praedicatum termini substantialis vere in divinis, sed non proprie, nisi cum determinatione et adiunctione termini partitivi.

1 . Ad illud ergo quod obiicitur , quod solus sointio op-

. ; . . , . . ,. positoram.

est dispositio subiecti, sicut hoc signum omnis; dicendum, quod non est ita propria dispositio subiecti, sicut hoc signum omnis ; quia omnis distribuit pro _^neguia loquibus" praedicatur, saltem simul sumtis; solus autem non solum dicitur ratione supposili, verum etiam ratione formae, quia excludit alium et etiam^* potest excludere aliud.

qui falso exhibent mn.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]