Bonaventure

DIST. Xni. ART. UNICUS QUAEST. II.

generare est sibi similem in substantia producere; sed spiratione vel processione producitur Spiritus similis in natura: ergo et processio est generatio.

3. Item, actiones et mutationes denominantur a termino ^ : ergo quaecumque conveniunt in eo quod habetur per emanationem , conveniunt in niodo emanandi; sed Filius et Spiritus sanctus conveniunt in substantia, quam habent per emanationem: ergo conveniunt in emanatione: ergo si modus emanandi Filii est generatio, et Spiritus sancti similiter.

4. Item, productio est superius ad generationem^; sed quaecumque producuntur, procedunt: ergo processio est superius ad generationem : ergo generatio est processio: ergo pari ratione processio est generatio.

Si dicas, quod processio appropriatur Spiritui Quaesiio sancto ; quaero rationem; et videtur, quod magis

incidens. , , ■* . . „,^. . . . , ,,

debeat appropriari Filio, qma, si ratio procedendi secundum rationem intelligendi per prius est in Filio, ergo processio magis debet ei appropriari.

5. Item, si generans est spirans, ergo genitus est spiratus, et e converso; sed spiratio passiva est processio: ergo etc.

Spiritus sancti processio non est generatio.

Respondeo: Dicendum, quod sicut Spiritus sanctus non est Filius , ita nec processio Spiritus sancti est generatio.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur in contrasoiutio op- rium , quod generatio est productio substantiae; di-

positoram. , , , , . , . . .,

cendum , quod est producere substantiam dissimilem, Tres modi et est producere substantiam similem secundum voluntatem", et est producere substantiam ««miVem per modum naturae. Isti tres modi distinguuntur et diversi et separabiles sunt, quantum est de se. Quod patet, quia in productione Adam ^ fuit sub- ^tantiae productio , et tamen non fuit generatio; Deus enim non generavit Adam, sed creavit; in productione Evae de Adam fuit similis substantiae pro- ductio, non tamen generatio, quia Adam non genuit

Evam ; sed in productione Abel fuit substantiae productio secundum viam naturae, et ideo fuit ibi generatio. Secundum rem igitur isti tres modi distinguuntur = , tamen in actione creaturae non distin- guuntur, quia creaturanon potest siibstantiam producere nisi similem, et hoc per virtutem naturalem. Et ratio huius est imperfectio potentiae et limitatio "^ in creatura; sed in Deo est summa potentia, et ideo in eius operatione isti tres modi habent distinctionem.

Ideo quamvis in istis inferioribus gratia materiae „°'e°u^° sit completa ratio generationis ' : productio substan-"'^tiae similis, vel productio substantiae, non tamen in divinis, immo oportet addi : per modum fecunditatis naturae. Et quia ista conditio deficit * in productione Spiritus sancti, patet, quod non sequitur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod similem habet uterque emanationeni; dicendum, quod differt ema-^DUierienatio in his inferioribus et in Deo ; quia in his J*^|°tura '" inferioribus terminatur ad essentiam vel substantiam,

quae multiplicatur ; sed in divinis terminatur ad hypostases. Quoniam igitur hypostasis, ad quam terminatur processio , est anior, hypostasis, ad quam terminatur generatio, est imago — et amoris et nexus est spirari, non generari, e converso imaginis generari, non spirari — cum non sit consimilis ratio propria hypostasum secundum se, nec erit consimilis emanatio. Ipse vero procedit, ac si ad sub- stantiam proprie terminaretur.

4. Ad iliud quod obiicitur , quod processio . est commune generationi ; dicendum , quod ' est commune generationi et processioni proprie dictae; et nos hic loquimur de processione, prout tantum Spiritui sancto coiivenit; sic autem non est communis nec hoc modo praedicatur nec '" subiicitur; nec est intelligenda ibi communitas rei, sed solum proportionis, sive modi loquendi.

Quod ergo quaeritur , quare magis Spiritui ^^^ sancto appropriatur , quidam voluerunt dicere, quod ' sicut nomen proprii^^ commune est defmitioni et propriae passioni, tamen quia definitio addit supra nomen proprii, propria passio non ''^ : ideo deflnitio habet nomen, propria passio non; sed noinen com-

quam ex quo movetur, denominatur mutatio.

quam per generationein. ideo sacri doctores noluerunt nomen propiium vel novnui liiigere, sed inagis commune appropriare. — Sed illud adliuc non vi-

"TaiuT°" ^*^'"'' ™™™ > Qui'^! sicut emanalio Filii recte exprimitur verbo generandi, ila emanatio Spiritus verbo spirandi ".

Et propter hoc aliler dicendum, quod ' sicut

^"cioris""" P'^'*'" 'lieitur iugenitus. quia ab eo removetur omnino generatio: quia nec generatur nec est a generato; similiter e converso processio proprie '" de eo dieitur, in quo est omnino ratio procedendi; et talis est Spirilus sanctus, quia procedit et est a proce-

dente, non sic autem Filius: ideo Spiritni sancto attribuilur.

.Vliter potest dici, quod completa ratio proces-. sionis consistit in comparatione ad principium a quo et ad terminum mJ (nmn; et quia Spiritus in sua emanatione, quia nexus est, utrumque respicit, Filius alterum; ideo completissima latio huius nominis reperitur in Spiritn sancto, quamvis aliquo modo reperiatur in Filio "; et ideo Spiritui sancto appropriatur.

5. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod generans est spirans; dicendum, quod illa praedicatio non est formalis. sed sohuu ratione suppositi'; et quia una persona sive unum suppositum potest generare el spirare, ideo haec est vera: generans est spirans; sed nulla persona unica potest simul pluribus modis emanare; ideo non sequitur , quod ge- nitus sit spiratus.

SOHOLION.

I. Quocl iii Deo sint duao emaiiiitiones , scil. generalio et processio , iam supia d. 9. q. I , et d. 1 0. q. I . probatuni est. Hic quaeritur, utrum hae duae emanationes differant, et in sequenti quaestione , cuius naturae sit haec differentia. Et agilur de generatione et processione, quatenus sunt actus notio- nales , sive in sensu aclivo. Generalio enim et processio in sensu passivo sunt secunda ct tertia Trinitatis persona. — Conclusio est de fide , cum Symbolum Athanasianum de Spiritu sancto dicat : « N'on factus , nec crcatus , nec genitm , sed procedens ».

II. Ut solul. ad i. facilius intelligatur, notandum est, quod in divinis vocabuluni processio dupliciter accipitur, vel ut nomen commune , cuius species sunt generatio et spiratio, vel ut nomen speciale secundae cmanationis. Nam «frequenter invenimus, quod aliquod proprium denominatur nomiiie conimuni » ( S. Thom. , hic q. 1. a. 3. ad 2.). Ilinc oritur quaestio hic proposita , quare potius Spiritui sancto quam Filio nomen pro- vessiovis approprietur. Primam solulionem S. Doclor reprobat, consentiente S. Thoma. Hanc tuetur Uldaricus, leste Dion>sio ■Carth. , et asserit, quod processio Spiritus sancti sit simplicilcr processio , et quod generatio huic communi ralioni addat differentiam specificam. Hanc assertionem eius defensorcs exemplo ipsius vocabuli proprinm illustrant. Hoc enim nomen est commune tum definitioni , quae per genus et diflerentiam essentia- litei; speciem exprimit , tum a propriae passioni » i. e. illi accidentali conditioni alicuius entis, quac inseparabiliter subiecto inhaeret , ut lisibiliias homini. Nam iuxta Aristotelem propnmn definilur ; « Id quod non indicat, quid cst esse rei, soli aulem

inest et conversim praedicatur » (v. g. omnis homo est risibilis, et omne risibile est homo). Haec igilur species proprii re- tinuit nomen commune et iuxla Porphyrium (c. 5.) est quartum praedicabile, dum « genus , species , differentia sunt tria prima praedicabilia ». Hoc confirmat B. Albert. (1. Sent. d. II. a. 2.): « Proprium dicitur praedicatum convertibile ; tamen cum duplex sit praedicatum convertibile , scil. essentiale, ut definitio , et accidentale convertibilc , accidentale nomen proprii retinct, et sic in multis fit)>.SimiIia docot S. Thom. (hic q. I. a. 3.). De multiplici sensu proprii cfr. S. Bonav. II. Senl. d. 16. a. I. q. 3. — Secunda opinio docens, quod propter dcfectum nominis, hanc specialeiTi processionem exprimentjs, nomen commune secundae emanationi appropriatum sit , iterum Seraphico non placet , propter hanc rationem, quod revera habeatur tale nomen, scil. spirare et spiratio. NMhilominus S. Thomas in Summa (I. q. 27. a. i. ad 3.) dictam opinionem retinet dicendo : « Unde processio , quac non est generaUo , remansit. sine speciali nominc , sod potest nominari spiratio , quia cst processio spiritus » . Sed in Comment. (loc. cit.) praeter hanc rationem, de qua dicit, « ot credo quod melior est » , ctiam alias duas alTort rationes , hie a S. Bonaventura approbatas.

III. De conclusionc ; cfr. Alex. Hal. , S. p. I. q. 42. m. 2. § 1 , et q. 43. m. 2. — S. Thom. , loc. cit. — B. Albert. , hic a. J. — Petr. a Tar. , hic q. 2. a. 2 , et q. 1. a. 2. — Richard. a Med., hic q. 2. et 3. — .£gid. R., hic 2. princ. q.

quid est esse rei significans ; proprium autem non indicat quid

quod detur nomen proprium respcctu emanationis Spiritus sancti.

DIST. XIII. ART. UMCUS QUAEST. III.

23S

QUAESTIO in.

Utrum proeessio Spiritus saiicti differat a generatione Filii realiler , vel solum secundum, rationem intelligendi.

Tertio quaeritur, utrum processio Spiritus sancti realiter differat a generatione Filii, an solum secundum rationem intelligendi. Et quod realiter, videtur:

1. Quia personae differunt secundum suas emanationes; ergo ' cum personae realiter differant, non tantum intellectualiter, quia, omni intellectu circumscripto, adhuc remanet trinitas: ergo emana- tiones, quae sunt processio et generatio, differunt realiter.

2. Item, quae sunt a diversis principiis, realiter differunt; sed generatio est ab uno in divinis, processio Spiritus sancti a duobus, quia a Patre et Filio: ergo realiter differunt.

3. Item , secundum rem ^ et veritatem aliquorum est principium divina substantia ut voluntas, quorum non est principium ut natura, sicut patet , quia creaturae sunt a Deo agente per niodum voluntatis, non per modum naturae: si ergo pro- cessio est voluntatis per modum voluntatis, generatio per modum naturae ut naturae, processio et generatio realiter differunt.

!i. Item, in imagine creata egressus verbi et egressus amoris distinguuntur, quia differunt realiter; hoc " perfectionis est, quia ex hoc faciunt ima- ginis trinitatem, sed quod differunt essentialiter , hoc est imperfectionis ; sed omne quod perfectionis est, ponendum est in divinis: ergo processio et generatio realiter differunt, quamvis non essentialiter.

CoNTRA : I . Pater spirat et generat, aut ergo in quantum unus, aut in quantura plures vel plura. Si in quantum plures vel plura, Pater * est compositus; si in quantum unus; sed quia Pater et Filius spirant in quantum unum, non sunt duae spirationes, sed una: ergo similiter, si Pater spirat et generat in quantum unum , spiratio et generatio est una productio.

2. Item, secundum omnes verum est, quod Pater ratione fecunditatis naturae^ generat, ratione fe- cunditatis voluntatis spirat; sed in Deo idem est voluntas et natura: ergo etc.

3. Item, emanationes " penes terminos distinguuntur; sed Pater omnino idem et totum, quod dat Filio per generationem , dat Spirltui sancto per proces-

sionem: ergo spiratio et generatio sunt omnino una emanatio.

4. Item , hoc ipsum ostenditur per impossibile. Si differunt, aut se ipsis, aut aliis: non se ipsis , quia emanationes nec sunt a se nec ad se : ergo si unumquodque distinguitur per illud quod est, vel a quo ^ emanationes huiusmodi se ipsis non distinguuntur ; si aliis: aut essentia, aut notione, aut persona. Non essentia; constat, quia illa non distinguit nec distinguitur ; non persona, quia eius est distingui, non distinguere: ergo si differunt, hoc erit aliis notionibus; et similiter erit quaerere de ilhs aliis, et sic in infinitum: ergo elc.

b. Item, si diflerunt, aut differentia substantiali, aut accidenlali: non substantiali , quia talis differentia non est in divinis; non accidentali, quia in Deo non est accidens: ergo etc.

6. Item, plus differt Filius a creatura quam a Spiritu sancto: ergo plus differt generatio a creatione quam a processione; sed generatio non di- slinguitur a creatione: ergo nec a processione. Probatio mediae: creatio est divina essentia"; sed per- sona et essentia non distinguuntur ab invicem: ergo nec generatio et creatio.

Generatio et spiraiio non tanlum secundum modum dicendi differunt, sed etiam secundum differentiam tum originis , tum Imbitudinis, et etiam se ipsis.

Respondeo: Dicendum, quod generatio et spi-( ratio sive processio differunt non tantum secunclum rationem dicendi , sed etiam secundum differentiam ' originis et habitudinis, quia diversus est modus se habendi et differens modus originis; talis autem differentia unitati essentiae non repugnat.

Si autem quaeratur ratio differentiae harum emanationum , dicendum , quod prima ratio differendi i non potest assignari a parte terminorum. Termini r enim sunt personae, quae non important rationem differendi active , sed passive ". Si ergo personae

quaeritur -, quo modo differat fecunditas a fecunditate. Si dicas, quod fecunditas nalurac est in solo Patre, voluntatis in Patre et Filio: hoc ulteriorem habet quaestionem, unde veniat haec differentia, et oportet ad hoc venire , quod fecunditas naturae est in U710, quia imago procedens per illam nata est esse sohim ab uno , fecunditas voluntatis in cluobus, quia nexus sive processio per modum nexus est in duobus ; et ita redit difTerentia in primum , et est ibi ratio circularis. Ergo patet secundum hoc, quod harum emanationum differentia prima nec est sumenda a parte termini, nec a parte principii.

Et ideo notandum, quod est loqui " de huiusmodi veraratioemanationibus quantum ad esse et quantum ad di-

el nolabUis ^ ^

dislinclio. stingUl.

Si quantum ad esse, sic habent rationem es- Quoad esse. scudi a suis perfectis principiis et fecundis. Quia enim in Deo est perfectissima natura et natura vera, ideo perfecta et vera fecunditas ^ in hypostasi , quae habet rationem principii. Et quia vera et perfecta et propria est fecunditas naturae, ideo veram et propriam habet emanationem; et haec est generatio. Similiter intelbgendum est de spiratione quantum ad voluntatem. Unde 7-atio, quare huiusmodi vere sunt' in Deo , est vera fecunditas naturae et voluntatis. Si autem loquamur quantum ad differre, di- Quoad dif- cendum , quod se ipsis differunt , sicut ostensum est ^ quia omnis distinctio in divinis venit a modis originis et relationis. Unde sicut duae differentiae se ipsis differunt, ut rationale et irrationale, similiter ' in divinis hae duae emanationes. Et sicut differentiae differentiarum innotescunt nobis per alias diffe- rentias, quae ab illis oriuntur, sic et in divinis. Quia enim se ipsis distinguuntur generatio et spiratio, ad eas consequitur secundum rationem inteUigendi differentia duplex: una, quia generatio est ab uno, sed spiratio a duobus. Quia enim generatio est emanatio per modum perfectae assimilationis, ideo ad unum principium respicit: quia vero spiratio est emanatio per modum connexionis, ideo est a duobus. Alia differentia est in comparatione ad nos. Quia enim Spiritus sanctus spiratur ut nectens et ita in aUerum tendens, ideo Spiritus sanctus proce-

dit ut donabilis; FiUus vero generatur, et generatio non respicit tertium.

Per has differentias necessario eUcitur harura c.oncomiemanationum concomitantia. Quia spiratio dat prae-«'"»n="'°- inteUigere generationem — non enira nectuntur nisi distincti et similes, et ita illi quorum unus est ab alio per generationem — similiter generatio dat consequenter intelUgere spirationem; necesse est enim. di?tinctos et omnino similes per deUciosum amorem coniungi.

Concedendae igitur sunt rationes probantes, quod differunt, sicut est manifestatum in rationibus; sed iUae rationes non sunt sumtae a priori.

AUqui lamen voluerunt assignare aUas differen- Aiiorum tias: et quidam per vim spirativam et generativam' dicunt differre ; sed haec differentia declarat ignotum per ignotius; alii etiam dixerunt, quod FiUus procedit per modum esse, Spiritus sanctus per modura hene esse; sed haec verba non sunt sana nec tali materiae convenientia.

1 . Ad ilhid ergo quod primo obiicitur, utrum soiuuo i Pater spiret in quantum unuselc. ; dicendum, quod '"""°"' nec in quantum unus, nec in quantum plures, sed

in quantum aUo et aUo modo se habens; quia aUo modo se habet ad FiUum, aUo modo ad Spiritum sanctum. Iste autem aUus et aUus modus se habendi non repugnat unitati substantiae vel personae; sed Pater et Filius spirant in eo , quod unum uno modo se habens. Inde est, quod duplex est processio ° Filli et Spiritus sancti a Patre , sed una est spiratio sive processio Spiritus sancti a Patre et Filio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod natura et voluntas in Deo sunt idem; dicendum, quod etsi natura et voluntas in Deo considerata absolute sint idem, tamen aUquid respicit voluntas ut voluntas in ratione principii, quod non respicit natura ut natura. Et inde est, quod, sicut non sequitur: creatura est a Deo per modum voluntatis, quod ideo sit etiam per modum naturae ; similiter, quia natura et voluntas comparantur ad has emanationes sub ratione principii, ideo nihil prohibet, has emanationes differre, quamvis idcm sint in substantia natura et voluntas.

3. Ad illud quod obncitur, quod emanationes differunt penes terminos; dicendum, quod in his inferioribus est verum, ubi emanatio dicit cns in po- tentia et ita imperfectura; non autem est verum in Deo, quia ibi non dicunt ens in potentia nec imperfectum''; unde in divinis sunt ratio distinguendi. Tamen si veUmus dicere, quod differunt penes terminura.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]