Bonaventure

DIST. XVII. P. I. ART. UNICUS QUAEST. III.

vertibilia; sed nemo scit, utrum Deo sit acceptus iiisi per revelationem : ergo nemo scit, se habere caritatem nisi per revelationem.

5. Item, dicit Apostolus ', quod nesciebal, utrum haberet culpam, cum dicit: sed non in hoc imtifimtus sum ; ergo ab oppositis , nesciebat , se habere gratiam : ergo cum caritas non sit sine gratia . ergo etc.

ffotno in slatu viae, seclma revelatimie , nec de se nec de alio potest scire certitudinaliter , quod sit in caritate, tamen hocper sigiia aliqua potesl prohabiliter cognoscere.

Respondeo: Dicendum, quod caritatem cognosci cerlitudinaliler - est dupliciter: vel in universali,

conchjsio 1. quid sit et qualis esse debeat , et sic utique cognosci potest; alio modo est cognosci caritatem.in spe- ciali sive in hoc, et hoc modo nec de se nec de

conchisio a. alio , quamdiu homo vivit , potest certitudinaliter scire: de alio non, quia non novit, quae sunt in homine^, msi per signa, quae fallibilia sunt; de se non, et huius potest esse quadruplex ratio.

Una el praecipua est divinae acceptationis im- Raiio I. piicatio; quia caritas iuncta est gratiae gratum facienti , quae ideo dicitur gratum faciehs , quia reddit hominem Deo acceptum ; et ideo caritas sic vocatur, non tantum quia habet carum amatum, sed etiam quia facit hominem Deo carum. Et quia nescimus Dei acceptationem certitudinaliter nisi per revela-

I tionem , ideo nescimus , nos habere c-aritatera , nisi per revelationem doceamur.

Secunda ratio est similitudo ipsius ad dilectio- Rauo : nem acquisitam. Potest enim contingere, aliquem 'in-flammari ad amandum Deum per assuefactionem , qui corruet per aliquod peccatum spirituale , et tamen semper alBcielur ; sicut expresse patet per bea- tum Bernardum in libro de Amore Dei *, ubi reprehendit superbientes de devotione.

Tertia ratio est nostri oculi lippitudo, quia KaUo : oculus noster est sicut oculus noctuae ad manifestissima naturae, sicut dicit Philosophus^ Unde sicut oculus lippus nesciret distinguere inter lumen diei et lumen flammae vel lunae, ita oculus noster spiritualis inter lumen gratiae gratis datae et gratum facientis.

Quarta ratio est divinorum iudiciorum dispen- uaiio satio. Deus enim claudit oculos servorum suorum quantum ad ea quae spectant ad eorum dignitatem , et de quibus possunt efferri. Unde gratia contraiia est superbiae. Superbia enim aperit oculos ad videndum praerogativas et claudit ad videndum indi- gentias et defectus, iuxta illud Apocalypsis tertio": Dicis, quia dives sum et locupletatus et nullius indigeo, et nescis, quia pauper es et caecus etc. Sed e contra vir sanctus dicit, se nihil esse, quia claudit ' oculos suos Deus ad bona et aperit ad videnda mala. Et haec est ratio, quare homo ncn cognoscit caritatem , quae quamvis per se non sufficiat, tamen cum aliis bona est. Credo tamen, quod illa est praecipua, quae primo dicta est.

Quamvis autem caritas non possit certitudinaliter cognosci esse in aliquo etiam ab habente ' re- concin

quam genus servorum recipitur in mensa flliorum, cum rudis adhuc et incipiens animus in euin orandi assumitur afrectum , qui pro praemio sanctitatis leddi solet merilis perfectorum. Quod cum fil, agitur, ut vel in iudicium suum non liccat scire negligenli , quid negligat... vel ut provocatio caritalis amorem in eo uIU^o se offerentis accendat. In quo , proh dolor ! plurimi fal-

luntur , quia cum pascuntur |)ane flliornm-, iam se essc filios arbitrantur , et deficientes unde prpflcerc debebant , ex visitante gratia evamscimt a conscientia stia , arbitrantes se aliquid esse , cum nihil sint , et de bonis Dei non emendantur , sed indurantur , et fiunt de quibus Psalmista dicit : Inimici Domini mentiti sunt ei , et erit tempus eorum in. saecula. Rt cibavjt illos ex adipe frumenti ct de petra melle saturavit eos (Psalm. 80 , 16. seq.). Pascuntur enim a Palre Deo aliquando de pretiosiore gratiae substantia servi , ut affectent esse fllii ; ipsi vero gratia Dei abutentcs efliciuntur inimici. Ut enim abutanlnr etiam Scripturis sanctis in peccatis vel in concupiscenliis suis , redeuntes ad eas per orationes , dicunt sibi illud uxoris Manuae : Si Dominus voluisset nos occidere , non suscepisset sacrificium de manibus nostris (ludic. 13, 23.).

quae Sancti dicunt et ponunt '.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, >iuiio o|.- quod certior est dilectio quam frater; dicendum, .iiorum. ^^^^^ caritas non tantum dicit dileetionem , sed ultra

hoc addit, scilicet% quod gratuita est. Et quantum ad habitum dilectionis certitudinaliter est cognoscibiiis, quantura vero ad illud quod Akit g7-aiuitum, non.

2. Ad illud quod obiicitur, quod caritas est lumen: dicendum, quod quamvis de se caritas sit cognoscibihs , tamen non cognoscitur a nobis. quia ocuhis noster lippus est.

3. Att ilhid quod obiicitur, quod uiictio docet nos de omnil)us necessariis ad saiuteni; dicendum, quod verum est eo modo, quo necessaria sunt; sed scire, se habere caritatem, non est necessarium ad salutem, sed sohim habere.

4. Ad illud quod obiicitur de praesentia caritatis, dicendum, quod quamvis substantia liabitus. sit praesens, tamen conditio, quae concomitatur habitum, scilicet divina acceplatio, non est praesens, inuno latens in Dei cognitione et iudicio.

5. Ad illud quod obiicitur de fide, dicendum , quod non est simile, quia fides dicit habitum puruni, non superaddendo acceptationem, sicut caritas, et ideo patet, quod non est simile.

S C H 0 L 1 0 N.

I. Triplcx coiifiiisio omnino coniorniis est doctrinae in Concilio Tiidentino (Sess. VI. c. 9. e( can. 13. 14.) decisae. ClV. hic ilub. 7; Prolog. dub. i; 11. SenU d. 38. dub. 1 ; et etiam 111. Scni. d. 23. dub. 4 ; Conimentai-. in loan. c. 14. v. 24. (in Supplem. Bonclli).

II. Obscr\ andum est , quod S. Doclor in prima ratione pro secunda conclusioiic his verbis : « Carilas iuncta est gratiae gratum facicilli » , dislinguil caiilalcm a gralia habituali ; cfr. ctiam

111. Sent. d. 27. a. 1. q. 3. Contrariam scntcntiam , sed minus communem et probabilem , tenet Scotus.

111. Alex. Hal., S. p. 111. q. 61. m, 7. a. 3. — S. Thom. , hic q. 1. a. 4; de Verit. q. 10. a. 10. — B. Albert. , hic a. 4. 5. — Petr. a Tar. , hic q. I. a. 5. quaestiunc. 1. — Richard. a Med. , hic a. 1. q. 5. — .^".gid. R. , hic 3. princ. q. 2. — Dionys. Carlh., hic q. -5.

QUAESTIO IV.

Ulrum carilas in universali sit cognoscibilis etiam a non habente eah

yuarto quaeritur, utrum caritas sit cognoscibilis a non habente: et quod non, videtur:

1. Quia oinne qiiod cognoscitur, aut cognoscioppoii- tur per essenliam, aut per siniilitudmem. Sed ^ non per essentiam, quia non est essentialiter in anima peccatrice: si ergo cognoscitur, hoc est per similitudinem. Sed contra: secundae ad Corinthios duo- decimo^ dicit Glossa: « Tertium genus visionis, quo dilectio intellectiva cfluspicitur. eas res continet, quae non habent sui similes imagines . quae non sunt ipsae». ergo similitudo caritatis non est aliud quam caritas: ergo si caret quis caritate, caret et similitudine eius. et ita minqnam cognoscit caritatem.

2. Item, si non habens caritatem cognoscit eam, aut ergo per speciem innatam, aut per acquisitam, aut per effectum, aut per primam lucem ^ Non per innatam, quia anima creata est sicut tabula rasa "; non per speciem acquisitam , quia omnis species acquisita acquiritur mediante sensu et imaginatione", sed species caritatis non cadit in sensu nec in imaginatione. Item non per effectum , quia nemo cogno- scit per effectum aliquid, nisi sciat, quod sit illius effectus*. Unde nullus cognoscil per eclypsim interpositionem terrae, nisi sciat, quod interpositio est illius causa. Si ergo per effectum cognoscit, bportet, quod sciat prius, qnoiiiam' illius esl causa caritas.

' ClV. licrnard. . Scini. I . in Scpluag. , Serm. 2. in Octava Pascliae et Scrm. 2. iii Pcntec. — Paulo ante post signa Vat. cum uno alleroque codicc reiietit probabilia.

qua csl , ci iililcr abscns in iiliqiiii imaginc sui simili? Non

polcsl , ab iilio nijigis-r ab iiliqiiid (uirporalis imaginis

utique, sed qiianUmi nicn alio minus ipsa ccrnilur ; : cogitatur , non ipsa cernilur.

= Vat. , paulo ante post innatam addito seu tucem prO' priam , hic omittit aiit per pri)mm lucem , sed refragantibus omnibus mss. ; ed. I iiutem liabcl uul iii piima Iiice.

DIST. XVII. P. I. ART. UNICUS QUAEST. IV.

et illa praecognoscit caritatera; non ergo per effectum. Si tu dicas, quod cognoscit in illa veritate aete)-na, aut hoc erit effeclive, aut farmaliter. Si effective, sic omnia cognoscuntur in ea, quae onmia facit scire, quaecumque sciunlur; si autem formaliter sive exemplariter, ergo videtur, quod vel im- primit ' aliquam speciem in intellectu , vel necesse est, quod ipsa veritas vel exemplar conspiciatur ; quorum altermn est supra improbatum -, alterum autem manifeste falsum.

Sed contra: 1. Peccatores desiderant caritatem; sed nuUus desiderat quod non cognoscit, quia incognita non possunt diligi, sicut dicit Augustinus^: ergo ipsi cognoscunt caritatem.

2. Item, aliquis habens caritatem potest habere cognitionem de ilia; sed omne quod cadit in intellectu apprehendente, potest in memoria conservari; ponatur ergo, quod imprimatur haec cognitio memoriae, etquoddemum* cadat a caritiite, constat, quod lapsus a caritate memoriam eius retinuit: ergo adhuc cognoscit eam, ergo caritas potest cognosci a non habente.

3. Itera, si caritas cognoscitur ab habente, aut hoc est per essentiam , aut per similitudinem ^ Sed probo, quod per similitudinem , quia nihil cognoscit intellectus, nisi ab illo informetur; sed caritas est habitus alTectus, ergo secundum essentiam illum" non egreditur: ergo si unitur intellectui et iilum informat, hoc est per similitudinem; sed similitudo potest haberi a non habente caritatem: ergo etc.

4. Item, Augustinus dicit undedmo de Trinitate', quod ad hoc, quod intelleclus intelligal qiiod est in memoria, necesse est, aciem intellectus informari: ergo multo fortius ad hoc, quod intelligat quod est in voluntale: ergo si intelligit caritatem, informatnr intellectus aliquo*; non substantia caritatis: ergo similitudine, ergo idem quod prius.

c 0 N c L u s I 0..

Caritas etiam a non habenle eam potest cognosci, non cognitione experiitientali, sed speculativa, et quidem non per similitudinem a sensibus abstractam, sed per quandam veritateni animae immtani.

Respondeo: Dicendum, quod cognitione experientiae non cognoscitur caritas nisi ab habente ; co- gnitione vero speculationis certum est cognosci caritatem etiam a non habente. Modus autem huiusJi cogiiitionis non potest esse per caritatis essentiam nec per similitudinem a sensibus acquisitam: ergo necesse est, quod sit per similitudinem infusam , vel imiatam. Utraque autem, quae sic cognoscuntur ^ ab homine, dicuntur ab Augustino' cognosci in Veritate aeterna, aut quia Veritas cognitionem infundit, ut Prophetis, aut quia a conditione imprimit, secundum illud '°: Signatum est super nos lumen vultiis tui, Domine etc. Caritas autem non cognoscitur a peccatoribus per speciem infusam : ergo oportet, quod c per innatam cognoscatur.

Species autem innata potest esse dupliciter: aut. similitudo tantum, sicut species lapidis, aut ita similitudo, quod " etiam quaedam veritas in se ipsa. Prima species est sicut pictura ; et ab hac creata est anima nuda. Secunda species est impressio aliqua summae veritatis in anima , sicut verbi gratia animae a conditione sua datum est lumen quoddam directivum et quaedani directio uaturalis; data est etiam ei affectio ^- voluntatis. Cognoscit igitur anima, quid sit reclitudo, et quid affectio, et ita, quid rectitudo affectionis; et cum caritas sit hoc, cognoscit caritatem per quandam veritatem, quae tamen veritas est similitudo caritatis ; et tunc recte habet

quia non fiat aliqua species in intellectu cognoscentis, sed quia irt anima non est pura species , sed veritas quaedam ab ipsa veritate impressa ; et sic patet responsio ad obiecta.

SCHOLIOK

I. Facla dislinclione duplicis cognilionis , seil. expeiientiae (intuilivac) ct speculationis (abslfactivae) , ipsam quaostioncni , quac sane pro tlieoria de cognitionc liumana magni momenli ,C5t, duplici conclusione rcsolviU Deinde modum huius cognitionis speculativae septcm propositionibus explicat. Pro conlir- matione responsionis hic subiungimus , quae de hac re dicunt Pelr. a Tar. et Alex. Hal. Petrus (hie q. 1. a. S. quaestiunc. 2.): t Cognitionc experientiae non polest cognosci caritas nisl ab habente, scd cognltione speculatim potest, non per essentiam eius scu per speciem, quae sil idem quod ipsa — sic videtur solum ab habente — sed per speciem seu per similitudinem , qaae non cst idem quod ipsa ; et hoc dupliciter : vel per spemem acqiUsitam , quac est similitudo eius vel potius actus ipsius , relicla in memoria ad eius praesentiam , et sic videtur ab illo , qui eam aliquando habuit, nisi speciem illam oblivio deleverit , et sic in patria videbit Sanctus , se fidem et spem habuisse , scil. per quoddam vestigiuni fldei , ut dicit Augustinus XIV. de Trinitate c. 3. ; vel per speciem intuitam , et sic videri potest a quocumque , non quae sit specks iantum , ut species lapidis in anima , quia talem speciem non habet anima concreatam caritjitis , sed per speciem innatam , quae est res in se , et tamen tiabet similitudinem cum caritate. Habet enim aninia apud se virtutum omnium quaedam semina et per illa habet desiderium ct cognitionem quondam universalem virtutum , sicut per principia venit in cogniUonem conclusionum ». Idem ad obiectionem: anima creatur ut tabula rasa , sic respondet : « Hoc intelligitur quoad species , quae sunt intentiones tantum , non res ; huiusmodi vero habitus innati in se quidem sunl res , in quantum vero per illos cognoscuntur alii (alia?) ut in simili, sunt quasi species ». Haec omnia fere ad verbum concordant cum doctriria Seraphici. A\ex. Hal., S. p. III. q. 61. m. 7. a. I. haec habct: «Quilibet sive ionus sive malus a creatione habet inditam rationem boni et veri , secundum quod dicit .\uguslinus et Boethius. Sicut ergo in notione principiorum veri est notio conclusionum iii universali, ita in notione boni nobis in univcrsali impressa est notio gratiae in universali ; et ex illa notione boni possumus scire , quid est gratia in universali , scilicet quod ipsa est quaedam qualilas in anima. Cum enim gralia sit bonum , et habeamus notionem boni in universali nobis impressam , ex illa possumus arguere , gratiam esse ; sed haec erit notio in universali, non in ratione propria. Cfr. ibid. q. 28. m. I. a. 2. Praeter hos cfr. Richard. a Med., hic a. I. q. 4. Ex hispatet, quod intellectus ex innato lumine veritatis potest formare speciem intelligibilem , aciem inlellectus informantem, quae simul habeat <l rationem similitudinis , dum accipitur ab intellectu , et tamen rationem veritatis , prout est in anima », ut habetur hic in corj).

II. Quae in hac quaestione a Seraphico dicuntur non parvi sunt momenti , ut sententia eius de modo cognitionis liumanac recte intelligatur. Quid sit eognoscere in veritate aeterna, iam explicatum est supra d. 3. p. I. q. I. in Scholio. — Quid sit secundum S. Bonaventuram species innata , et quo sensu ipsa animae humanae innata dici possit, hic manifeste docetur, scil. quod hoc secundum habitum sive lumen animae concreatum.

quod ^ocatiu' iiaturale iudicatoriuni, non secundum avtuales species sive ideas innatas intelligendum sit. Quod amplius confirmatur et explicatur ab ipso Seraphico Doctore, II. Sent. d. 39. a. 1. q. 2, ubi quaeritur, utrum conscientia sit habitus innatus, an acquisitus. Reiecta opinione Platonis, quod habitus co- gnitivi animae sint simpliciter innati , sed oblivioni dati ad tempus, ipse asserit, tres de hac re esse opiniones, in hoc con- sentientes, quod habitus cognitivi nec sint omnino innati, nec omnino acquisiti , scd quodam modo innati , quodam modo acquisiti ; tamen has dissidere in assignando modum , secundum, qucm hi habitus sint acquisiti vel innati. Reiectis duabus opinionibus tanquam insuflicientibus, concludit, quod « habitus co- gnitivi sunt quodam modo nobis innati ratione luminis animae inditi , sunt etiam quodam modo acquisiti ratione speciei. Et hoe quidem verbis Philosophi et Augustini concordat. Omnes enim in hoc concordant, quod potentiae cognitivae sit lumen inditum , quod vocatur naturale iudicatorium ; species autem et similitudines rerum acquiruntur nobis medianle sensu , sicul expresse dicit Philosophus in multis locis ; et hoc ctiam experientia docet». Tum attendendam essc ait distinctionem inter prima principia valde evidentia , quorum « cognitio ratione illius luminis dicitur esse nobis innata , qma lumen illud suffi- cit ad ilta cogmscenda post receptionem specierum sine aliqua pcrsuasione superaddita propter sui evidentiam » , et inter cognitionem particularium conclusionum, quarum cognitio acqui- sita cst pro eo, quod lumen nobis innatum non plene sufftcit ad illa cognoscenda, sed indiget aliqua persuasione et habilitatione nova etc. — Denique respondendo ad illam quaestionem , utrum omnis cognitio sit a sensu, sic concludit; « Dicendum est, quod non. Necessario enim oportet ponere, quod anima novit Deiim et se ipsam ct quae sunt in sc ipsa sine adminiculo sensuum cxteriorum. Undc si aliquando dicat Philosophus, quod nihil est in intellectu , quod prius non fuerit in sensu , et quod omnis cognitio ortum habeat a sensu , intelligenduiTi est de illis quae quidem habent csse in anima pcr similitudinen» abstractam ; et illa dicuntur esse in anima ad moduni scripturae. Et proptcrca valde notabiliter dicit Philosophus, quod in anima nihil scriptum est, non quia nulla est in ea notUia , sed quia nulla est in ea pictura vel similitudo abstracta. Et hoc est , quod dicit August. in libro de Civit. Dei : Inseruit nobis Deus nobile iudicatorium , ubi quid sit lucis , quid tene- brarum, cognoscitur in libro lucis, qui vcrilas est, quia veritas in corde hominum naturaliter est impressa». — Hanc sen- tentiani verbotenus sive in hoc sive in alio libro S. Angustini non invenimus. Ipsa autem breviter complectitur , quae S. August. longiore discursu pluries luculenter probat , pi-aesertim XI. de Civ. Dei c. 27. n. 2 , ubi inter alia ait : « Sed lucem illam incorpoream (animalia) contingere nequeunl, qua inens nostra quodam modo irradiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verumtamen inest sensibus irrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo... Sed nos ea (corporalia) sensu corporis ita capimus , ut de his non sensu corporis itidicemus. Habemus enini alium interioris hominis

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]