Bonaventure

DIST. XVII. P. l. ART. UNICUS QUAEST. IV.

sen^um isto longe pi-aeslaiilioiem , quo iusUi et iniusta sentimus : iusta per intelligibilem speciem , iniusta per eius priva- tionem. Ad huius sensus olTicium non acies pupillae , non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporcus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse cerlus sum, et haec amo atque amarc me similiter ccrtus sum ». III. S. Bonavenlura fidelissimum S. Augustini discipulum, sicut in aliis quacstionibus, sic in lota sua de cognitione humana doctrina se comprobal. Unde quae circa hanc materiam in hac quaest. disputat non nisi summarium exhibent eorum , quae S. August. more suo et diltuse tractat in pluribus libris V. g. II. de Libero Arb.; de Vera Religione , c. 29. seqq.; XII. de Gen. ad lit. Operae pretium esse duximus cxemplo hoc probare , proponendo ex libris VIII. et IX. de Trinitatc ea S. Au- gustini de cognitione humana fundamenta , quae S. Bonaventura hic vel praesupponit , vel explicite asserit.

1. Apertissime ibi distinguit S. Augustinus inter cognilionem scnsuum (phantasiae) et intellectus : « Et Carthagincm quidem cum eloqui volo , npud me ipsum quaero , ut eloquar , et apud me ipsum invenio phantasiam Cartliaginis, sed eam per corpus accepi , i. e. per corporis sensum... Non autem ita quaero , quid sit iustus, nec ita invenio, nec ila intueor, cum id eloquor » etc. (VIII. c, 6. n. 9.).

2. Distinguit in cognitione intellectuali conceptus formalos per abstractionem a rebus sensibilibus et non formatos per abstractionem : « Neque enim oculis corporeis multas mentes videndo per similitudinem colligimus generalem vel specialem mentis humanae nolitiam, sed intuemur inviolabilem veritatem » (IX. c. 6. n. 9.).

3. Asserit , aliquos conceplus intellectuales , quos liabemus , supponere experientiam sive externam sive internam : a Sed quid sit mori, et quid sit vivere, ulique scimus; quia et vivimus, et mortuos ac morientes aliquando vidimus et experti su- mus » (VIII. c. 5. n. 8.).

4. Dicit, animae humanae impressam esse notitiam quarundam rerum : a Neque enim in his omnibus bonis , vel quae commemoravi vel quac alia cernuntur sive cogitantur , diceremus aliud alio melius , cum vere iudicamus , nisi esset nobis impressa notio ipsim boni , secundum quod ct probaremus aliquid et aiiud illi praeponeremus » (VIII. c. 3. n. i.). Habemus enim quasi regulariter infixam humanae naturae notitiam... Secundum species et genera rcrum vel natiira irmta vel experientia collecta , de factis huiuscemodi (miraeulis et resurrectione Christi) cogitamus, ut non ficta ,sit fldes nostra » (ibid. c. i. 5. n. 7.). « Quid igitur de illa excellentia Trinitalis sive specialiter sive generaliter novimus , quasi mullae sint tales trinitates , quarum aliquas experti sumus , ut per regulam similitudinis impressam, vcl specialem vel generalem notitiam, illam quoque talem esse credamus » etc. (ibid. c. 5. n. 8.).

5. Asserit , quaedam cognosci ab homine in veritate , el etiam in veiitate aeterm. Minime aulem dicit, hoc fieri per immediatum aeternarum rationum conspectum, nt Ontologistae volunl; sed intelligi debet secundum illam interpretationem , quam meliores Scholastici exhibent; cfr. .supra d. 3. p. I. q.1. Scholion. Libr. VIII. c. 6. n. 9. proponil quaestionem, quae cum illa quae a S. Bonav. hic pertraclatur, maxime convenit, scil. quomodo homo iniustus cognoscal animum iustum , quem diligit , eamque ita .solvit : n Quid sit aniimis , ut dictum est , novimus ex nobis ; inest enim animus nobis. t^uid autem sit imtus, unde novimus, si iusti non sumus?... An signa quaedam per motum oorporis emicant, quibus ille aut ille homo esse iustus apparet? Sed unde novit, illa signa essc animi iu- -sli, nesciens, quid onmino sit iustus? Novit ergo. Sed uhi t)ovimus, quid sit iustus , ctiam cum iusli nondum sumus? Si cxtra nos no^imus, in corpore aliquo novimus,. Scd non est isla res corporis. In nohis igilur novimus , quid sit iustus. Non

enim alibi hoc invenio , cum quaero , ut hoc cloquar, nisi apud me ipsum... Et Cartliaginem quidem cum eloqui volo, apud me ipsum quaero , ut eloquar , et apud me ipsum invenio phantasiam Carthaginis , sed eam per corpus accepi , i. c. per corporis sensum... Non autem ita quaero , quid sil iustus , nec ita invenio nec ita intueor , cum id eloquor... Illud mirabile est , ut apud se animus videat, quod alibi nusquam vidit , et verum videal, ipsum verum iustum animum videat , et sil ipse aninuis , et non sit iustus animus , quem apud se ipsum videt. Num est alius animus iustus in animo nondum iusto?... An illud quod videt , veritas est interior , praesens ammo , qui eam valet intueri ? Neque omnes valent ; et qui intueri valent , hoc etiam , quod intuentur , non omnes sunl , hoc est , non sunt etiam ipsi iusti animi, sicut possunt videre ac dicere, quid sit iustus animus. Quod unde esse poluerunt, nisi inhaerendo eidem ipsi formae , quam intuentur , ut inde fornientur et sinl iusti animi , non tantum cernentes... Et unde inhaeretur illi formae , nisi amando?... Homo ergo, qui credilur iuslus , ex ea forma et rentate diligitur , quam cernit et intelligit apud sc ille qui diligit; ipsa vero forma et veritas non esl, quomodo aliunde diligatur. Neque enim invenimus aliquid tale praelcr ipsam , ul eam , cum incognita est , credendo diligamus , ex co quod iam tale aliquid novimus. Quidquid enim tale aspexeris, ipsa est ; et non est quidquam tale , quoniam sola ipsa talis cst, qualis ipsa est». Ibid, c, 9. n. 13: « Vivendum tamen sic esse Dei ministris , non dc aliquibus auditum credimus , sed intus apud nos, vel potius supra nos m ipsa veritatt conspicimus. Illum ergo , quem sic vixisse credimus , ex hoc quod vi- demus diligimus. Et nisi hanc formam , (luam semper stabilem atque incommutabilem cernimus , praecipue diligerenius , non ideo diligcremus illum , quia eius vitam , cum in carne viveret, huic formae coaptatam et congruentcm fuisse fide rctine- mus ». Libr. IX. c. 6. n, 9 : n Inttiemur inviolabilem veritatem, ex qua perfecte , quantum possiunus , deflniamus, non qualis sit uniuscuiusque hominis mens, sed qualis esse sempiternis rationibus debeat ». Ibid. n. II: a Ipsa vera forma inconmssae ae stabilis veritatis , et in qua fi-uerer homine , bonum eum credens , et in qua consulo , ut bonus sit , eadem luce incorrup- tibilis sincerissimaeque ralionis et meae mentis aspectum et illam pliantasiae nubem , quam desuper cerno , cuni eundem hominem, qucm videram, cogito, imperturbabili aeternitate perfundit ». Ibid. c. 7. n. 12: i In illa igitur aeterna veritate, ex qua temporalia facta sunt omnia , formam , secundum quam sumus et secundum quam vcl in nobis vel in corporibus vera et recta ratione aliquid operamur , visu mentis aspicimus , atque inde conceptam rerum veracem notitiam tanquam verbum apud nos habemus et dicendo intus gigninms, nec a nobis na-

6. Ultima haec verba aliam Auguslinianac sententiae partem indicant, quam S, Bohav. in fine huius quaestionis attingit, scil. quod habitus animae , qui cognoscuntur in ipsa veritate et per similitudines, quae idem sunt quod ipsae (res i. e. habitus) , non cognoscantur absque aliqua specie in intellectu co- gnoscentis formata. Libr. IX. c. 3. n. 3. ait : i .Mens ergo ipsa, sicut corporearum rerum notitias per sensus corporis colligit , sic incorporearum per semetipsam. Ergo et semetipsam per se ipsam novit , quoniam est incorporea ». — Ibid, c. 11. n. 16. loquendo de cognitione Dei ostcndit, quod in ipsa n fit aliqua Dei similitudo illa nolitia ; tamen inferior est, quia in inle- riore natura est; crealura quippe animus, Crcator aulem Deus. Ex quo colligilur, quia cum se mens ipsa novit alquc approbat, sic est eadem notitia verbum eius, ut ei sit par omnino et aequale atque identidem , quia neque inferioris cssentiae nor litia est , sicut corporis , neqiie superioris, sicut Dei. Et cum har beat notilia similitudinem ad eam rem, quam novil, hoc csl, cuius notilia est, haec habet perfectam » etc.

SENTENTIARllM LIB. 1.

DUBIA r.IRCA LITTER.VM M.UJISTRI.

niB. I.

In pai-to ista sunt (lubitationes dvai litterani, et priuKt (luliitatur de ista consequentia: Qui diligit pro.rimum . coii.tniiifiii.s- esl, ut ipsam dileclionem diligat. Videtiu- enini ista consequentia non valere. Quamvis enini possibile sit, (jilectionem diligi, non tamen est necesse, quod aliquis diligat eam; multa enim frequenter amamus, quae nollemus amare.

Uem dubitatur de ista consequentia: Qui diligit dilectimem, comequem est, ut Deum diligat; quia, aut intelligit de increata, aut' creala. Si de crcata, nihil valet: diligit quid creatum, ergo increatum ; si de increata, tunc in nullo concordat cum priori sententia, quia dilectio, qna diligimus' proximum, est dilectio creata.

Respondeo: Dicendum, quod utraque consequen- Dnpiextia bona est in proposito. Quidam enim est amor, in quo non est quietatio nec delectatio nec complacentia, ut puta ille qui est ex pronitate corruptionis , cui ratio obsistit. Quidam vero est amor, qui est cum delectatione, complacentia et quietatione; et in tali amore non est tantum acceplatio rei amatae , immo ' etiam ipsius amoris; et talis anior est caritas, et ideo sequitur: qui amat proximum amat dilectionem, id est, acceptat

Sed quoniam bene sequilur: qui acceptat aliquid ex se, multo magis acceptat illud, in quo invenitur ratio acceptationis ^ si dilectio, eo ipso quo dilectio, acceptatur, maior dilectio magis acceptatur. Cum ergo dilectio nostra sit dilectio exemplata, et dilectio divina sit^ exemplar omnis rectae dilectionis, et in illa est prima et summa ratio omnis acceptationis : hinc est, quod secjuitur, quod qui diligit dilectionem diligit Deum. Unde Augustinus " arguit ex hac suppo- sitione, quod ipsa caritas sive dilectio proximi est dilectio cum .icceptatione; et ex hoc tenet priraa consequentia'; et ex alia supposilione, quod prima ratio

acceptationis est in dilectione exemplante, non exemplata; et ex hoc patet secnnda'.

DUB. II.

Item quaeriturde hocquod dicit: Ecceiampotes notiorem Deum habere quam fratrem. Videtur enim falsum, quia primae ad Timotheum ultimo" dicitur de Deo, quod lucem habitat inaccessibilem. Praelerea, de fratre novit, quid est, de Deo vero non novit, quid est, sed, si est; ipse autem'" non loquitur quantum ad cognitionem , si est.

Respondeo : Dicendum , quod aliquid magis certitudinaliter cognosci est dupliciter, quia certitudo cognitionis est secundum praesentiam; aliquid autemniipiei mopraesentius est dupliciter: aut quantum ad ralionem senti?™" cognoscibilis , aut quantum ad substantiam ". Quantum ad substantiam Deus est praesentior cuilibet rei quam aliqua alia res ; quantum autem ad rationem cognoscendi hoc est dupliciter: aut a parte cogno- scibilis, sicut sol est praesens caeco, (it tamen caecus est absens lumini ; sic Deus est praesentior quam frater; si autem a parte cogno.scentis, sic praesentior est frater , quia praesens est oculis carnis ", quorum cognitio viget secundum statum praesentem.

Aliter potest dici , quod praesentius est aliquid Aib sointio. dupliciter in ratione cognoscibilis : vel secundum effectum, vel secundum se. Secundum se notior estfrater, secundum (;/fecftwM notior est Deus. Quia effectus divinus, qui est dilectio, intrat ipsam animam et ei est praesens et magis cognoscitur quam frater ".

DUB. III.

Item quaeritur de illo verbo canonicae loannis quarto, quod est in littera: Qui diligit, manet in lumine. Videtur enim improprie dictum, quia lumen

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]