Bonaventure

DIST. XVlli. .VRT. UNICUS QU.\EST. V.

1. Ex hof patel responsio ;ul primuin, quia ille soiuiio op- respectus talis est. quod non potest circumscribi se-

cundum aptitudinem ob emanationem per nioduni iiberalitatis. Et patet quod non est simile de nmdone, quia dicit respectum secundum actum, non se^undiun aptitudinem.

2. \d iiiud quod obiicitur, quod proprielas dislinctiva debet dicere actum ; dicenduni, quod donum dicit dupiicem respectum ' , et ratione huius dicit comparationem ad dupiicem actum. Ratione primj respectus dicit actum processionis , ratione secundi dicit actuui commimicationis. Primum actum importat in actu, secundum iii habitu; et ratione primi est proprietas distinctiva, non ratione secundi.

3. Ad iiiud quod obiicitur, quod in alia persona iioc non est; respondent^ quidam, quod Spiritus sanctus e.st lertia persona; ideo nobis secundum ratio- nem iiiteiligendi iminediatior , et ideo proprietas eius sumitui- in comparatione ad nos, non sic in aliis.

Aliler potest soivi per inlereiiiptionem , quia,

sicut donum respectum dicit ad creaturas, ila etAiia iiaec proprietas, quae est verbum, ut infra patebit '. 4. Ad iiiud quod obiicitur de pliiraiitate iiotionuin ; dicenduni , quod spiritus , anior et donum eandem proprietatem dicunl, ratione differentem. Eandem, inquam, notionem dicunt, quia dicunt com- Tm parationem ad idem et dii-unt eandem emanationem , sed taniea differenter eam nominant. Nani spiritus dicit eam principaliter per comparationem ad vim producentem , quae est vis spirativa ; anior principaliter quantum ad modum emanandi, quia ut nexus; donum vero quantum ad respectum ^ consequentem. Et sirailiter emanationeni Verbi contingit tripliciter signilicare, sciiicet per hoc nomen fiiius, imago et verbum. Quia enim ' a vi naturae, fiUus; quia per modum expressuni, imago; quia aiiis expressivum, ideo verbum. Similiter, quia a vi spirativa, spiritus; quia per inodum iiexus, amor: quia nos natus coiinectere, donum. Et sic patet, quod una est nolio aliter et aliter nominata secunduin rationes consequentes', ideo non est ibi synoiiymia.

80H0LI0K

1. Posl(|uam in pj-aeced. qiiaeslioiie S. Doclor probavit , doniim csse nonien personale Spirilus sancli , non essentiale , in liac duplicem resolvit quacstioneiti. Prima esl, utrum donum non tanlum signiticet proprietatem in Spiritu sancto, sed proprietatcm distincUvmn. Duplicis enim generis sunl proprietates in divinis: aliae sunt quidem personarum, sed non persomles in stricto sensu, i. e. pcrsonarum distmctivae vel etiam comtUutivae; sic est spiratio activa in Patre et Filio , quae neutram personam nec constituit nec distinguit , cum sit duabus personis comnjunis. .\hae simul personam distiwjuimt et consUtmmt, ut Paternitas , Filiatio et Spiratio passiva. Cnde dicit S. Bonaventura (infra d. 28. q. .3.) : « .\d hoc , quod aliqua relatio sit persomlis , opoitet quod dicat illius personac primam et propriam tiabitudinem et per modum positionis et completionis » ; cfr. etiam d. 26. q. 2. et 3. — Prinia haec quaestio resolvitur cum sententia communi alTirmative et probatur argumentis in fundam. Inter auctores est tamen differentia opininionis cii'ca incidentem quaestionem, utrum haec proprietas sit non taxAxan distinctiva, sed etlam consUtutiva. Hoo videtur allirmare Magister docendo, quod donum sit formaliter ipsa processio Spiritus sancti. Scolus vero (hic q. unica) hoc negat , cum iuxta ipsurn donum primo et principaliter significet respectum ad creaturas et tantum ex consequenti aliquid notionale. Sed quod ex consequenti tanlum ad aliquam rem pertinet , non potest esse eiusdem constitutimtm, sed ad summum distinctivum. .At S. Bonav. et Richard. a Med. (hic q. 2.) docent , donum significare per se relationem ad dantem , sed cuni res|)ectu superaddito donabilitatis, et ratione

I primi esse proprielatcni distiiiclivaui porsc, et non taiitum cx I consequenti, ut vult Scotus: ergo etiam constitutlvam.

De attera quaestionc agitur in ipsa responsione , quae csl haec : si donum est proprietas Spiritus sancli , et si iii dono sunt duo rcspectus, et ad danlem el ad eum cui datur: iterum quaeritur , utrum sit proprietus dislinctiva solummodo sccundum I primum respectum , qui importat originem , aii etiam aliquo ! modo sccundum respectum ad creaturas. Hic rcspectus ad crcaturas triplici modo potesl intelligi , nempe vel secundiim actum (ut datumj , vel secundum habilum (ut dandumj , vel secundum aptUudinem (ut dombile). Si respectus ad crealuras primo et sccundo modo intelligitur, ipse manifeste non potest cssc proprietas personarum distinctiva. Si tertio modo, tunc controverlitur , et ponuntur illae sententiae , quae in TOip. exponuntur. Prima opinio hanc Spiritiis sancti aplitudinem , ui creaturis donetur, omnino «xcliidil a proprielate eius distinctiva , hac praesertim innixa ratione , quod haec donabilitas sit aliquid proprietatem distinctivam consequens. Secunda opinio , quam approbat S. Bonav. cum Richardo , asserit , donabilitatem non posse penitus excludi a proprietate distinctiva Spiritus sancti . licet donum sit primario proprictas distinctiva propler respectum ad dantem. Quoad ralionem adductam concedit Sanctiis (ad t. ), donabilitatem dicere respectum consenuenteni ; Himm putal , hunc respectum essc ita coniunctum alteri ad danteni . ut donum sine donabilitate nequeat intelligi , sive aliis verbis , esse quidem consequens , sed ut aliquid intrinsccc proprium, simili modo ut ralio risibitis propria csl liomini. — E,in(lem

' In cod. T adiungitur scilieet ad dantmn et ad recipientem.

QU.\l-:STl() VI.

Ulfiiiii Siiiriliix .nuKiii.s rulioiii' (loiiuhililitli.s dici po.i.iil Spiriliis no.tli'/

Sfxto i'l iiltiiMo iiii.ienliir. utruin nUioiii' (loiialiilitalis ilir;iliii' Siiirilii,\ iioxlcr. Et qiiotl sic vidotiir:

I. (>uia //().v/(v {lioit possessioiiem; sed iios iion

tomoi.io.liabeiiiiis ' ;ilii|iiiil ilivinum iiisi per largitionem et

(loiiationein : erco (■niii Spiiilus saiictns dical quid

iliviiniiii. i|uo(l ilii-itiir //(i.v^r/-, hoc est ratione do-

■naliilitalis.

± [tein. Iioc eti;iin viiletiir. qiiia - dicitiir Spirilus iiosler. iioii autem dicilnr Filiiis vel Paler iiosler:' ergo [iropter alicpiaiu pro[>riet:item. quae est in Spiritu sancto et non in Palce et Firm; sed haec non est nisi donaliilil;is: ergo elc.

3. Itein. ;iiiteipi;iiii S|iiriliis .s;iiictiis liabitet in noliis. noii diciliir nn.^irr: sed iiili;iliit;il per donationem: ergo diciliir iiii.\irr i;iti(iiie doicihililatis.

C.ontha: I. Si i;ilioiie doii;iliilitatis: ergo cum oiirosi-doiiabilit;is sit pro|iriel;is [lersoiKilis. non essentialis. videtiir ' solnin dici de [lersoici Spiritus sancti: hoc auleiii lalsiiiii. qni;i iliciliir. Dni.s- mster.

-2. Item. si r;itioiie il()ii;ibilit^itis: ergo constat, qiiod iiiiii [ler c(ini|iar;itioiiein ;id (l;iiit(.'iii. sed ad euui cui ihitur- sed FiliiA.^ ihilns r.si uohi.s'' ('ti;iiii iii;igis quam S|itiitus s;ilictus: ergo etc.

'■\. ileiii. si r;iliiiiie don;ibililitis: ergo deliet 0011" Veiiieiiler ' dici doiuim nostrum.

/i. Ileiii.si i;itioiie doii;iliilit^itis: ergocuiii donabilis sit iiohis ucigis iii (jiiaiilniii .sunciii.s qu;un in quau- Inm .spiriin.s . inelins delierel ' dici Spiritus sanctns noster: qiiod l;imeii iion dicilur.

(^Mcieritnr erc(i geiier^ililer . de (jiiihiis [lossit

esiiofe- dici lio.slrr.

CONCI.USIO.

Proiionieii posaesnioum nirn.s rrl uu.sirr rum copiihi esl proprii.s.mne de Spirilii .suiido rulionr iloiiilhililuli.s rl prr uppropriiilioiiriii iliriliir ; iilrili proiniiilrii .sinr rojiiilu ii.s luiilinii udiinif/iliir iioiiiiiiihii.s iliriiii.s, ijiiur ripriiiiinil rr.spr- cliim nd iiOf< ncciiiidnin rulioiirni cuk.suc i>cI correlatioiii.s.

Hespondho: Dicendum. (|iiod meimi eX noiirwii (lupliciter possunt " attriliiii ;dicui: vel medianle com- 1«. "'"'"' po.silioiir. vel ililliirdiiltr.^^s iiirdiuiilr roiiipo.silioiic , sic de se pomiiit pro|iri;iiii Iwihiluduieiii cicc;i terininuin. scilicel liahitudiuem y)(m('.v.v/()///,v ", ut ciiiu di- citur: hoc estmeiiiu: et hoc modo, quia omnis qiii hahet spiritum Dei. luihel Deum et oinnia qu;ie sunl Dei, hoc inodo nicum vel iio.strum et luinii^" potest dici de omni. quod in Deo est coinmuniter. sed conciii.imi inagis proprie de Kilio. qui " datus est nohis [ler incarnationeiu. iiia\iiiie ;iuteni de S|)irilu saiicto. ipii r.sl pii/iiii.s urlrriiur lirrrdiluli.s '-'. l'nile concedeiidiim. (|uod r;itioii(' don;ihilitatis [lotest inter alias [lersonas ratio possidendi appropiiari S[iirilui sahcto.

Potesl eti;im hoc cpiod est iio.slrum attrihui ali- secundns cui immcdiulc. et sic non dicit hahiludinem" . sed "HbniMs' ratioiiein liahiludiiiis im[)ort;itae [ler lerininum. cni nnitur. Sic eiiim nulli miitur. iiisi quod im[iortat res[ipctmii r.i-pliritr, iit p;it('r iioster vel ineus. vel impliriir. iil lilier iiieii.s". iil esl possessio niea.

Secimduiii hoc iiol^iiidum . qiiod noii dicituc

iini ciui. VI- » Aliis

Arisioi. . (lc

iioil l;ini( 11 Mcliipli. Ic\l

(lcesl iii 00(1. .\ cl 0(1. 1 ncc iion suporninini cssc \i(lcliir. ,Mo posl Sp(c/f//.'i .'ili(iui 00(1(1. iil SVX adihml aiiiirhis . soii incoi

V iinslrr .1, ,111111 ili-

ihis: rcl .nciii ici haliilac ;id habcnlcin. Viclc

■;ic(tio;iiii. i iihi ilc lliiherr /igiiiir . i:{ V.

!!l. ( IV. o. -i:!. 1.

/■/ .■,■////))/ looo el tiiii

G posl Ofiilli addil ('().

•^ Kphos. 1 . 11 . uhi Viil-;i!;i iin.slnie

IST VZ jniiiit loco jwiiant.

.Mo\ in iiiiillis

l)[ST: XVUI. DLIBI.V.

■incu.s- vel noxler de aiiquo nisi seciiiKiiiin iilud iio-

men, secnndum quod dicitur hoc fsse hwius; hoc I

autmn esse. huius potest dici secundum triplicem ;

Tripiex ha- lialjitudinem: iinl infonnationis , ut alLedo Petri; el |

hanc lialiitudinem important nomina. quae signiticant ' in alistractione,- et quia nilul divinum comparatiu' ad nos secunduiii liabitudinem infoirnationis, ideo non

± polest dici de nominibus abstractivis ' noster: ideo 1

iion dicitur deitas nostra nec aeternitas nostr.a. I

Potest etiam secundo dici hoc esse huius secun- :

dum liabitudiuem causalilatis; et hanc habiludinem : important noinina, quae dicunt actum, ut creator; et quia hanc habitudinem omiiino habent divina ad

^oncinsios. iios, pene ' de omnibus taliluis nominibiis dicitur |

nostram. 1

Potest tilmu terlio iiiodo dici ^ hoc cs.tr lntiiis \ seeundum habitudinem correlatiotm ; et h.inc li.iln-

tudinem important nomina relativa. Seil ii.icc sinil !

dupliciler": quia quaedam dicuiit respectuiii personae ad personani, quaedam aiilein respecturn ad creaturam.lle. his quae dicunt respectum ad personam , coiidusi. non dicitur mev~s vel noster. De his autem quae ad nos, ut domiuus, magister. recte dicitur noster. ■

Uicendum ei'go, quod (lonahi.litas quantuni ad KpiiogM, istum ' modum dicendi nostrum nihil facit, sicnt proljant rationes secundo inductae; sed hoc facit n'spectus, quia spiritus dicit respectuni ad illiiiii ciii inspiratur, et hoc sumus nos; ideo dicitiir spirilus nosler. Siuiiliter Deus, quia imponitur ab actu, qiiem habet circa nos. iit dicit Damascenus '; ideo dicitur Deus noster.

Est ergo regula, quod de his dicilur imtei',M quae dicunt respectum ad nos secundum habitudinem causalikitis vel correlulionis: et sic patent (iiiinia obiecta.

DIST. XIX. }'. I.

istentis corruptionem, sicut ex grano Irumenti herba; per protensionem producitnr aliquid * per praeexistentis forniae permanentiam et inductionem formae artiflciaiis , sicut vas fit de argento; per cterivationem-, quod producitur per praeexistentis formae per- nianentiain sola iocali mutatione, ul rivus ex fonte et lacus ex rivo.

Aliter potest dici, quod materiale principium, . ex quo res est , aut est materiale et transiens formaliter, et sic est defeclio; aut est materiale et permanens, et sic est protensio ; aut est materiale et permanens et agens , et sic esl derivatio ; et horum exempla sunt manifesta l

DiB. V.

Item qnaeritur de hoc quod dicitur: Alind cst quod accepimus, ut essenius, aliud, ut sancti essemus. Videtur enim male dicere, quia sicut sine Spiritu Dei non possumus sancti esse , ita nec essQ: ergo videtur. quod Spiritu sancto' non tantum accepimus, ut essemus sancti, sed etiam ut essemus.

Respondeo: Potest ad hoc dici, quod hoc dictum est per appropriationem. Quamvis enim a Spi- ritu sancto habeamus esse et sanctum esse, appropriate lamen habemus sanctum esse: ideo non sic accipi dicitur in nostri esse productione, sicut in sanctificatione.

Aliter lamen polest dici, quod, sicut dare or- . dinatur ad habendimi, ita et accipere; et quia nullus habet^ Spiritum sanctum, quantumcumque Spi- ritus sanctus operetur in eo , nisi qui potest eo frui, et omnis talis est sanctus : ideo Spiritus sanctus non dicitur , proprie loquendo , dari nec accipi nisi a Sanctis ".

DuB. VI.

Ilem quaeritur de hoc quod dicil: Tollam de spiritu tuo, cpiia iioc non potest dici quantum ad substantiam, ergo quantum ad effectum sive gratiam: ergo videtur quod gratia Iransferatur ab uno in alium. Si tu dicas, hoc esse dictum per conformitatem ; obiicitur , quod ' pari ratione possel dici , quod toUeret de spiritu aliorum et daret Moysi.

Respondeo: Dicendum, quod illud intelligitur de spiritu quantum ad effectuni; et tiaec praepositio de importat conformitatem simul ' et partialitatem, sed non quantum ad partem constituentem secundum veritatem, sed secundum proportionem ; quoniam effeclus Spiritus sancti multo plus abundavit in Moyse quam in aliis, ut" quasi alii partem gratiae suae viderentur habere. Kt dicitur tollam quantum ad sollicitudinem , quia dum dona Spiritus sancti aliis sunt communicaUi. sollicitndo Moysi est diminuta, et pars illius soilicitudinis est '" aliis commissa..

DISTINCTIO XIX.

Ue aequalitaie Irium pei-sonaruni.

Nunc poslquam coaelernilatem trium persouaruni pro modulo ' facultalis nostrae insiiiuavimus, iam de earundem aequalitale aliquid eloqui superest. Fides enim

calholica sicut coacternas, ila et coaequales tres personas asserit. Aequalis esl enim in omnibus Palri Filius, et Patri et Filio Spirilus sanctus; quia ut Auguslinus in libro de Fide ad Pelrum '^ , breviter aperiens, quo- Miodo intelligatur aequalitas, docet: «Nullus horum alium aul praecedit aelernitate aut excedit niagniludine aut .superal polestate; quia nec Filio nec Spiritu .sauclo,

quiores codd. cum cd. I.

'" Ed. I oniitlit est.

NOTAE AD LIBR. SENTENTIARtJM.

' Ed. 1 modico.

■ Cap. I. n. t; clr. Augusl., libr. VI. de Trinilate c. 3. n. 7. — Paulo supra nnle .ingustimis solummodo Vat. el ed. i

DIST. XIX. P. II.

natura i'ci'imi pali non posse aestiniadii-, iil diviuac veritatis ratio consequatur » . « Patreni igitur iu Filio et Filium in Palre esse, pleuitudo iu utroque divinilatis periecta est'»; «quia plenitudo deitatis est in Filio. Quod in Patre est, Iioc et in Filio est; quod iu Ingenito est , hoc in Genito ; alter ab altero et uterque unuin»: « is scilicet qui cst, nihil habens quod non sit etiain in eo, a quo est'»; «iion duo uims, sed alius in alio, quia nou allud in utroque»; «ut unum in fide noslra sint uterque, non unus: nec eundem ulruraque, nec aliud confitemur; quia Deum ex Deo natum nec eundein nativitas, nec aliud esse permittit'». «Eaiidem igltur in utroque et virtutis simihtu- dinem et deitatis plenltudinem confltemur, quia Veritas rilcit: Ego in Patre , el Paler in nie est. Omnia cnim Filius accepit a Patre ^ » . « Nam sl partem eiusdein , qui genult, accppit, neuter ergo perfectus est: deest enim el unde decessit, nec pleiiiludo in eo erit, qui ex portione constiterit. Neuter ergo perfectus est, si plenitu- dinein suam et qui genuit amitlit, nec qui natus est consequitur ^* » . « Fateamur ergo , quod Pater est in Filio et Fihus In Patre, Deus in Deo», ut idein Hilarius ait In septimo llbro de Trluitate", «non per du- pllcem convenientium generum conlunctionem , nec per insitlvam capacloris substautiae naturam, sed per naturae unitam similitudinein, per nalivitatem viventis

naturac e\ vivente natura; dum i'cs uou differl, dum naturani Dei non degeneral iiallvilas, duin iion aliud aliquid ex Deo quain Dens nascitur, dum nihil in his iiovuin est, nihil alienum, nihil separahile». Ecce his verbis , prout humana perinittit infirmitas, intelligi potest ', ex quo sensu Chrislus dixerit, se esse in Patre et Patrem in se. Ex eodein etiain sensu iulelligitur Spirltus sanclus esse in utroque et singula personaruni in singulls; quia scilicet in singulis est eadem pleiiitudo dlvluitatls et unita siinilitudo naturae; quia non est maior divina natura iu aliqua haruin personaruni, sed unius et indifferentis nalurac sunt hae tres personae. Ideoque altera In altera esse dlcltur, ut praedictum esl. Unde Ainbrosius* praedictorum verboruin sententiani nobis aperiens super Eplstolam secundam ad Corinlhios quinto ait: « Per hoc Intelligltur Pater esse in Filio et Filius In Patre, quia una est eoruin substanlla. Ibl enim est unitas, ubi nulla est" diversitas». Ecce tribus illustrium virornm testiinonlis , scilicel Auguslini, Hilarii atque Ambrosii , in idem concurrenllbus revelatione Spiritus sancti in eis loquentls ple credere vo- leulihus ostenditur — tamen quasi per spemhini et in aenigmate " — qualiter acclpiendum sif, cuin dicllur Pater in Fillo esse vel Filius in Patre vel Siiiritus sanctus in utroque.

Pars II.

Sed iam nunc ad proposituin redeainus coeploc(ue insistamus ostendenles, quod magnltudine nulla triuin personarum aliam superat, quia nulla malor aliis, nec maius aliquid sunt duae quam uua, nec tres quam duae, nec maior Deus quam slngull eorum; quia singnlus illorum perfeclus est, nec est quo crescat illa perfectio ".

C.M>. V.

Quod nidki personarum pars est in Trinitate.

Nec est aliqua trium personarum pars Del vel divinae essentlae, quia singula harum verus el plenus Deus est et tota et plena divina essentia est; et ideo nulla Istarum in Trinltatc pars est. Unde Augustinus

hii lihro secundo conlra Maximinum " haereticum sic ait: » Putas, Deum Patrein cum Filio et Spirltu sancto unum Deuin esse non posse; times enim, ne Pater sit pars unius Del, qui constet ex tribus. Nolihoc timere, nulla eniin flt partium in deitatis unitate divlslo. Unus est Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, id est ipsa Trinitas unus est Deus. Ergo, inquis, Deus Pater est pars Dei; absit».

Cap. VI.

Qua:re tres personae dicantiQ- summe unum.

« Tres enim personae suiit Pater et Filius et Si)iritus sanctus, et hl tres, quia unlus substantiae sunt,

quidam diaconus Romanus , ut videtur , auctor Commentarii in XII Epistolas beati Pauli ( in appcndice Operum Ambrosii ). Contra eundem S. Hieronynius in Dialogo seu altercatione contra Luciferianos n. 25. scripsisse fertur. — Locus Apostoli ab ipso explicatus est II. Cor. 3, 19. — Ante \ocem Ambrosius edd. I , 8 bene addunt etiam.

quioum(|iio luiiis ■' in triliiis. In Trinitale igilur, quao Doiis est , ot Palor Deus csl , et Filius Deus est , et .Spiriliis sanctiis Dciis est, ot simul hii tres unus Deus; noc luiius Trinitatis tortia pars est umis, nec maius aliquid duo quam uiiiis ost ihi, nec maius aliquid sunt «innes quani singiili , (|iiia spiritualis , non oorporalis ost magnitiido. Qm pnlcsl aipern, ciijiial ' ; qiii aiilem noii potcst , crodat ot orot , iit quod crcdit inlclligat. Vornni cst onini ([iiod dicilur pcr Prophotani : Xisi crediclerilis , noii inlclliijelis » . His verhis aperto osteii- (lit indilTerenlom magnitudinem trium personarum. Ilem in eodoin ° : « Tu iiempe dixisti , uiium Deiim noii ex partibus esse compositum ; ot hoc de Patre tantum vis intelligi. Ille. inquis, virtus est ingenita, simplex. Et lamcn in Iiac simplici virtule inulta videris cominemorarc , oiim dicis : Deiis Deum genuil , bonus bonum gomiit , sapions sapientem, clemens clementem, polens IHitciitoiii. Nunquid ergo bonitas et sapientia et clemeiitia et polontia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti ? Si dixeris, partes sunt : simplex ergo virtus ex partibus constat. Et simplex ista virtus, le deliniente, unus est Deus; ergo Deum ex partibus composilum esse dicis. Non dico, inquis, non siint ergo ' partes. Si ergo in una persona Patris el illa invcnis quac plura videntur, et partes non invenis, ((uia iina virliis siinplcx csl : (pianto magis Pater et Filiiis ct Spiritus sanctiis et propter individuam deilalera uniis Deus osl et propler uniuscuiusque proprie- tatein Ircs personae sunt et proptcr singuloruni perfectionem parles unius Dei non sunt ! Virtus est Pater , virtus est Filius, virtus est Spiritus sanctus. Hoc verum dieis; sed quod virtutem de virtute genitam et virtutem de virtute procedentem non vis eandem babere naluram, hoc falsum dicis , hoc conlra fldem rectam ot catholicain dicis». His verbis aperte docetur , quod Ircs illae personae non sunt partes Dei vel divinae essentiae, nullaque illarum ' Trinitalis pars dicenda est nec iiiia maior aliis.

Cap. VII.

Cum dicinms , Ires persotms esse unam essenliam, nec. ut genus de speciebu^ nec ul specietn de individui-s praedicamii-s , quia non est essentia cjenus et persona species, vel. essenlia species el personne individua.

Hic adiiciendum est, quod lanta esl acqualitas trium personarum atque indilTerens magnitiulo, quod ciim dicamus , tres personas unam esse " essentiam vel substantiam , neque ut genus de speciebus, neque ul speciem de individuis praedicamus. Non enini esseiitia divina genus est et tres porsonae species, vel essentia divina species et tres personae individua. Quod Augustinus rationilms probabilibus alqiie irrefragabilibus aperle demonstrat iii libro septimo de Trinitate '° ita dicens: « Si essentia geniis est, species aulein persona , iil nonnulli sentiunt , oporlet appellari tres siibstantias, ut appellantur tres personae; sicul cum sit aiiimal genus et equus species, appellanlur tres equi, iidemque Iria animalia. Non enim spccies ibi pluraliler dicitiir et genus singulariter^ ut si diceretiir, tres equi sunt iinum animal; ,sed sicut tres equi speciali nonuiic , ita tria animalia generali nomine dicuntur». Cum ergo Ires personas unam lateamur esse essentiam, non tres " essenlias, cum tres equi tria animalia dicantur, non uiium: patel, nomine esseiitiae non signiflcari gciius nec iiomine personae spfr- ciem.

«Si vero dicunt, iiomine personae non speciem signiflcari, sed aliquid singularo alcjue individuum, et nomine essentiae speciem intelligi , ut pcrsona non dicatur sicut honio , sed quomodo dicitur hic homo, velut Abraham , Isaac et lacob vel quis alius, qui etiam digito praesens demonstrari possit; sic quoque illos eadem ratio confulabit. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac el lacob tria individua, ita tres boinines et tria animalia. Cur ergo Pater el Filius el Spiritus sanctus, si secundiim geniis et speciein et individuuin isla disnon ita dicuntur tres essentiac, ut Ires per-

Alio quoque inodo ideiii probat Augustinus, scilicet quod essenlia divina iion est genus, nec personae species, vel essentia non est species nec personae

Vat. cl edd. i. •';, 6, 8, 9 uddunl unum, contradicenaliis edd. , codd. el oi-iginali. Paulo post cum originali,

et ed. 1 expunximus summe ante non essenl.

Edd. 1 , 6, 8 et originale qui.

Vat. et aliae edd. , exceptis i . 6 , addunt esl contra

et originalc.

MaUh. 19, 12.

Isai. 7 , 9. iuxta lectionem Septuag. et Auguslini. Vul-

Si nnn credideritis, non permtinebilis. ■■ Ibid. n. 3.

DIST. XIX. P. II.

:^:iir

individua. « Una , inquit ' , esseniia non habet species , sicut unum aninial non habet species unius essentiae. Pater ergo et Filius et Spiritus sanctus non sunt tres species unius essentiac: divina ergo esscntia genus Tion est. Sed nec species est o-ssentia divina et personae individua, sicut homo species est, individua aulem Abraham , Isaac et lacob. Si enira esscnlia species est , lU homo , sicut unus honio non dicitur esse Ahraham, Isaac et lacob , ita non dicetur ' una essentia esse tres personae. Non Itaque secundum genus et species ista dicimus » .

Cap. VIII.

(Jtiod HK secundum imlerialem camam dicunlur tres persome una

Notandum eliam, quod essentia divina non cst materia trium personarum, ul Augustinus in eodem libro ' docel , « tanquani secundum communem eandemque materiam tres personae dicantur esse una es- sentia, sicut ex eodem auro si flerent tres statuae, diceremus Ires statuas unum aurum. Non autem sic Trinitatem, id est tres personas, diclmus unam essenliam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant. In statuis enim aequalihus plus auri est tres simul quam singulae , et minus auri est una quam duae. In illa vero essentia Trinitatis nullo modo ita est». Non ergo secundum materialem causam tres personas unam dicimus esse * essentiam , sicut tres statuae dicuntur unum aurum.

Gap. IX.

jVec ila dicuntur tres personae una essentia^ ut tres homines wna nalura vel uniiis natv/rae.

His quoque addendum est, quod tres personas non ita dicimus esse unam essentiam, ut Augustinus in eodem^ ait, vel unius essenliae, «sicut dicimus, aliquos tres homines eiusdem sexus et eiusdem tempe- rationis corporis eiusdemque animi unam esse naturam vel unius nalurae. Nam in his rehus non iantum est

unus honio, quanluin tres homines siniul, et plus aliquid sunt homines duo quam unus homo, sicut et iit statuis esse dixiinus; al in Deo non cst ita. Non enint maior essentia cst Pater ct Filiiis simul quam soliis Pater vel solus Filius, sed ties simul illae personae aequales sunt singulis». Ex praemissis palet, quod tres personae dicuntur divina essentia nec secuudum materialein causam , ut tres statuac unum aurum , nec sc- cundum complexionis similitiidinem , ul Ires homines unius naturae, nec ut genus praedicatur dc speciehus, vel ut specics de individuis, id est contineiis dc contentis, maius de minoribus.

His aulein videntur adversari qiiae quidain sacrae Scripturac Iractatores catholici in siiis scriptis tradiderunt , iu quibus signiflcare videntur , quod essentia di- vina sit quoddam^ commune et universale, velut species; trcs vei'o pei^sonae sint tria particularia , tria individua nuinero differentia. Unde loannes Damascenus, inter Doctores Graecorum magnus, in libro, quem de Trinitate scrlpsil', quem ct papa liugenius Iransferri lecil, ait: « Communia el universalia piaedicantur de subiectis sibi ipsis parlicularilius. Connnunc ergo suhstantia est, particulare vero hypostasis, id est persoiia. Particulare autem dicitur , non quod partein naturae habct, sed particulare numero, ut alomus, id est iiidividuuin. Numero cnim et " non nalura diirerre dicuntur hypostases » . Item in eodem " : « Substantia signiflcat communem et circumplectivam speciem homoideon, id est similium specie hypostaseon, id est personarum, ut pula Deus, horao; hypostasis autein individuum demonstrat, id est Patrem, Filium et Spirituin sanctuin, Petruin, Paidum et huiusmodi». Ecce aperte dicit, substanliain esse universale , hypostasim vero particulare , et quod Deus est species, ut hoino, et quod Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt individua, sicut Petrus et Paulus, eo quod numero difterunt; quae' pracmissae sentenliae Augustini penitus contradicere videntur. Quid ergo dicemus ad haec ? Hoc utique dicere possumus atque dehemus, quod ea quae Augustinus tradidit superius, sine omni haesitatione tenenda sunt.

Haec autem, quae hic dicuntur, licel in sermonis superflcie aliquid a flde alienum resonare videantur, sane tamen intelligi queunt piumqjie lectorein alque

' Loc. cit. parum infra ; sed ullimas propositiones Magister contraxit ex dilTusiore Augustini doctrina. — Mox auctoritate omnium codd. et ed. \ inseruimus umm essentiae post ani-

qua aliaruiu siiiijuiarilcr in-tcdicaliir. Projilcr siiiiililiidiiicm ergo piacdicalionis subslanliaiu l)ci ■' dixit uiii- nersaii', et personas partim/ariu vcl iiidividua. Proplcr hoc ideiu cliani eandcm divinaiu csscntiam dixit esse « specicm commnncm ct circumplcclivam similiuiu specie personariiiu » , quia siciit liacc speeics lio-mo de suis praedicaliir iiidividuis, vcliil de Pelro, Paulo el aliis, nec isii spccic (liircrunt, scd convcniunt ', ila Dcus de Iribus pracdicalur personis, quae in divinitale non dilTerunl, scd per omnia conveniunt. Hanc ergo simililudiuem inler rcs sem])iternas et res temporales pcrpendcns loanncs universalitatis et particularitatis iiouiina, ipiac rebus lemporalibus proprie conveiiiunt, ad rcs aelernas Iranstulil; Augustinus vero, maiorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inler res praedictas, ab excellenlia Trinitalis praedicla nomina removit.

C.M-. X.

Utriim /res personae differanl nuinerc proprietatibus dislinctae sirnl.

qiiae

Quod autem loanncs dicit, hypostases dilTerre nuiiiero, non natura, in eo quod non differre natura ait, verissime el siue scrujjulo loquilur; quod vero dicil,

iitrerre nn- differre numcro, cavcndum est, quoraodo intelligatur;

nero. diversis cnim modis (Kcuniiir aliqua differre numero. Dieunlur ciiiiu aliqua diflerre numero, quando ita dilTcrunt, ut hoc non sit illud necaliquid, quod illud est vel in ipso est: qualiter dilTerunt Socrates et Plato et huiusmodi, quae apud philosophos dicuntur individua vel i)arlicularia: iuxta (lucm modum non possunl dici tres personac dilTcrre niimcro. Dicuutur quoque differre numero quae iii enunicratione sive computalione non sibi adiunguntur, sed a se inviccm discernunlur, ut

cum de aliquibiis rcbus loqiientcs dicimus una.duae, tres; el scciiiuliun hunc modum forle dixil loannes hijpostases , id csl personas, diflerrc iiumero. Possumiis eniiu diccre: Palcr cst unus, ct Paler ct Filius sunt duo^ el Patcr ct Kiliiis ct Spirilus sanctus sunt tres; ct itcm: hacc pcisoiia (>sl iina, et haec cl illa sunt duac, ct hacc ct illa ct alia siinl Ircs. Convcnieiilius taiiica Ircs illae pcrsonac propriclatibus laiitum distingui dicunlur, de quariini dislinctionc sccundum proprielates in scqucnli Iraclabitur ^ Nunc vcro ad inceplum redeainus, quae dicla sunl rcpelcnles , iil saepius ver- sando familiarius iniiole.scaul.

Cac. X[.

(Juarc Ircs pcrsonae sivmi non sunt waiiis aliquid qnam wna.

Sciendiim est ergo, "tanlani acqiialilalcm esse in^ Trinitate , ut ait Auguslimis in octavo libro de Trinitate ^ ut non solum Pater non sit maior quam Filius , sed nec Pater el Filius simul luaius aliquid sint quam Spiritus sanclus, aut quaelibct i)crsona minus aliquid sit ((uam ipsa Trinitas», Quod autcra ila sit, aliquo modo, si fieri potest, deraonstrandura est. «Quantum ergo ipse Creator adiiivat, allcndaraus , inquit Augusliuus in eodem ', qiioinodo in hac Trinilale duae vcl Ires personae non sunl inaius aliquid quaiu una carum » .

«Quod ibi raagnum dicitur, aliunde inagnura non est quam eo, quo vere est ; quia ibi magnitudo ipsa Kano .■ veritas est et veritas essentia; non ergo ibi maius est quod verius non cst. Nou autcm verius est Paler el Filius simul quain Paler solus vel Filius. Non ergo maius' aliquid uterque simul quain singulus eorum. Et quia aeque vere est etiam Spirilus sanclus , ideo Pater et Filius simul non sunt aliquid maius quani ipse, quia nee verius sunl. Itein in essentia verilatis hoc est verum esse, quod est esse, et hoc csl esse, quod est magm/m esse: hoc est ergo magnum esse quod verum esse. Quod igitur ibi aeque verum est, et aeque inagnum esl. Quod ergo ibi plus veritalis non habet, nou habet plus magnitudinis. Plus autem veritalis non habel quod verius non est. Non est autein verius una persona quain alia, vel duae quam una, vel Ires simul quam siugula. Non ergoplus verilatis habet una quam alia, vel duae (jnani una, vel Ires siinul quain singula. Sic ergo et ipsa Trinitasnonest maius aliquid quain unaquaeque ibi persona, sed tam raagnura quain singula. Non enim ibi inaior est quae verior non est, ubi ipsa veritas esl niagniludo " ». Ecce modo convenienti ct ratione calholica ostensum

lia ct aliud liypustasis , niiiltolics a iiobis (liclimi est, qviodque substantia sive cssenlia commiineni spccicni eiusdcnique speciei personas ( oijloeiSwv u-otjTczaewv ) complectenlem signiflcct , iit I)eus, homo; persona aulem ac liyiiostasis individuum denotet, puta Patrem , Filium et Spiritum sanctuni, Petrum, Paulum».

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]