Bonaventure

DIST. XXII. ART. UNICUS QUAEST. IV.

ipse negat, hac ratione apte dislingui posse nomina propria a metaphoricis. Item , non negat S. Bonav. , immo expresse affirmat, quosdam ejfectus Dei et nomina hos effectus significan- tia non nisi metaphorice de Deo dici posse. Denique secundum mentem eiusdem Seraphici dici potest, etiam nomina , quae proprie Deo conveniunt quoad rem signi/icatam (ut sapientia) , tamen quoad modum significandi non proprie Deo attribui, quatenus non eo modo , quo nos ea in hac vita concipimus, sed per modum in infinitum eminentiorem et perfe- ctiorem Deo conveniunt. Sed hoc non efficit , ut ista nomina Sint translaliva (metaphorica) nisi in sensu improprio. Nam, ul tene dicit Richard. (loc. cit. ad 4.), « nomen translatum non dicitur, nisi ubi est translatio ratione rei signiflcaiae j>.

II, Plura denecessitate ct regulis translationis vidc infra d. 3i. q. 4. — De nomine Dci : Qui est, magnifice loquitur S. Doctor in Itinerar. mentis in Deum c. 5. Cfr. Alex. Hal. , S. p. I. q. 49. m. 4. a. 1.2. — S. Thom., I. Sent. d. 8. q. 1. a. 1. et 3; S. I. q. 13. a. 11. — B. Albert., I. Sent. d. 3. a. 13^ 14. — Richard. a Med., hic q. 6.

III. Quoad conclusionem : Alex. Hal. , S. p. I. q. 48. m. 2. a. 2. — S. Thom., hic q. 1. a. 2 ; S. I. q. 13. a. 3. et 6. — B. Albert. , de hac et seq. hic a. 1 ; S. p. I. tr. 14. q. 36. et 59. m. 1. 2. — Pelr. a Tar., hic q. 1. a. 3. — Richard. a Med. , hic q. 4. — Mgid. R. , hio 1 . princ. q. 3. — Heni-. Gand., S. a. 32. q. 2, et a. 73. q. 2 seqq. — Dionys. Carlh.,

QUAESTIO IV.

Utrum omnia nomina dicta de Deo secundum substantiam dicantur.

Quarlo et ultimo quaeritur, utrum omnia nomina dicta de Deo dicantur secundum substantiam. Et quod non , immo aliter , ostenditur :

1. Auctoritale Augustini quinto de Trinitate': Fundamenia. « Ulud praecipue teueamus , quidquid ad se dicitur

praestantissima illa et divina sublimitas. substantialiter dici : quod autem ad aliquid, non substantialiter, sed relative » ; sed Pater et Filius dicitur ad aliquid : ergo etc.

2. Item, Boethius in libro de Trinitate^: « Deus est sine quantitate magnus, sine qualitate bonus, sed non est sine relatione relatus » : ergo relatio vere et proprie manet in Deo, ergo et modus dicendi relative.

3. Item, hoc ipsum videtur ratimie, quia in divinitate sunt aliqua nomina incommunicabilia , ut patet in omnibus ^ personalibus ; sed substantia est communicabilis, cum sit una in tribus: ergo talia nomina non indicant substantiam: ergo in divinis est alius modus dicendi quam secundum sub- stantiam.

4. Item, in divinis est alio et alio modo se habere, quia aliter se habet ad Patrem Filius quam Spiritus sanctus; sed non est aliud et aliud esse sive subsistere: ergo cum hoc contingat intelligere

iet intellectum dicere, necesse est, quod sit ibi alius modus dicendi et intelligendi quam secundum substantiam: ergo etc.

Contra: 1. Omne quod dicitur, aut dicitur se- Ad opposi- cundum substantiam , aut secundum accidens, quia

substantia et accidens sufficienter dividunt ens ^; sed in divinis nihil dicitur secundum accidens : ergo secundum substantiam.

2. Item, omne quod dicitur, aut dicitur per se, aut non per se. Si per se , tunc secundum substantiam; si non per se, tunc ergo per aliud et in alio; sed omnia quae dicuntur de Deo , dicuntur per se : ergo omnia dicuntur secundum substantiam.

3. Item , dici secundum substantiam et ^ secundum relationem aut dicit diversitatem a parte re«, aut a parte modi intelligendi sive modi dicendi. Si a parte re?': ergo in Deo est diversitas et compositio; si a parte modi dicendi: tunc cum diversus sit modus dicendi in hoc quod est bonus et in hoc quod est magnus et in hoc quod est Deus — quia si quaeratur: quantus est Deus? respondetur^ magnus , non respondetur 6o?jt(s; similiter si quae- ratur: qualis est Deus? respondetur bonus, non magnus — ergo non tantum essent duo modi, sed etiara multo plures quam duo.

4. Item, quod' respondetur ad quaestionem factam per quid dicitur secundum substantiam et quantum ad rem et quantura ad raodum; sed nomina relativa respondentur ad quaestionera factam per quid de Deo : ergo dicuntur secundura substantiam. Probatio minoris: Augustinus in libro de Do- ctrina christiana*: Si quaeratur, quid est Deus, convenienter respondetur: Pater et Filius et Spiritus sanctus.

b. Item, cum quaedara sint in divinis, quae

quaestionem elc, ac dein ed. 1 nomini Deo praeflgit ipso.

Nm omnia nomina dicuntur de Deo secumlmn substantiam, sed quaedam etiam per modum quantitatis vel qualitatis et insuper quaedam secundum relationem.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est Dici diversi-notandum, quod est dici diversimode secundum tritor iripiici- pliceui differentiaui.

Uno modo dici diversimode attenditur secun- Modos I. dum diversuni modum essendi, qui est per se et per accidens; et hoc quidem modo non est dici diversimode in divinis, -quia ista diversitas modi ponit diversitatem essentialem^ in re dicta; et quantum condusio i. ad hoc unus solus modus dicendi est in Deo. Nam omnia quae dicuntur de Deo, sunt ipse Deus et eius substantia.

Alio modo dici diversimode est secundum di-

Modas -2. versum modum intelligendi , qui quidem attenditur

secundum aliam et aliam rationem sive medium ^

cognoscendi ; et sic non tantum est dici diversimode

conciasio2. in uominibus divinis, immo omnimode, quia Deus

non tantum cognoscitur per diversa , immo per omnia

rerum genera; et sic nomina dicta de Deo, quaedam

dicuntur per moduni substantiae , ut Deus; quaedam

jter Taodxim quantitatis , ut magnus^; quaedam per

modum qualitatis, ut bonus; et sic de aliis omnibus.

Tertio modo dici diversimode est secundum

ModBs 3. diversum modum se habendi; quod " quidem atten-

ditur quantum ad absolulum et ad comparatum

sive relatum; et hic quidem modus diversitatis wii-

nar est quam primus, et maior quam secundus.

Minor quam primus , quia secundum primum atten-

ditur diversitas essentialis et composilio; maior quam secundus , quia secundum illum nulla ^ omnino attenditur in re distinctio. Secundum autem istum modum attenditur in eo unitas et pluralitas: unitas secundum absolutum , pluralitas secundum respectum. Et quantum ad hunc modum sunt solum duo modi dicendi , scilicet secundum substantiani, ut illa quae dicuntur ad se', et secundum relationem, ut illa quae dicuntur ad aliquid. Quia vero haec non dicunt alium modum esseiidi, ideo haec praedicantur de illis et sunt unum; et quia dicunt alium modum se habendi, ideo secundum illa unitas , secundum haec pluralitas^ Ex his patent obiecta.

1. Quod enim obiicitur, quod omne quod dicitur, dicitur secundum substantiam vel secundum accidens; dicendum, quod in divinis habet instantiam , ubi relatio non est accidens, nec tamen dicitur secundum substantiam.

2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod omne quod dicitur in divinis, est ens per se; dicendum, quod verum est, sed tamen non sequitur: dicitur ut ens per se, ergo secundum substantiam, quia non dicitur : nomen dici secundum substantiam, ut substantia dicitur per se , sed ut dicitur ad se '.

3. Ad illud quod obiicitur, qualis sit haec diversitas, aut secundum rem, aut secundum modum intelligendi; dicendum, quod secundum modum «e'" habendi, qui non tantum est in nostro intellectu, sed etiam in re.

4. Ad illud quod obiicitur quarto, quod nomina relativa respondentur ad interrogationem factam de substantia; dicendum, quod substantia dicitur dupliciter: aut ens per se, aut ad se^\ Si ut ens^er se, sic omnia et relativa et absoluta dicunt in Deo substantiam; et quia hoc modo substantia respondetur ad quaestionem factam per quid, ideo omnia possunt responderi. Si autem dicatur substantia ut ens absolutum, non comparatum , sic dicitur secundum substantiam , quod dicitur ad se. Et sic non '^

Sobstanlij dicitnr dopliciter.

Quia vero haec, quod ceteri cum Vat. exhibent.

qua , transpositis verbis illa et haec ( aliqui codd. ut A H I K cum edd. 2 , 3 , i, S , 6 hoc), habetur secundum haec unitas, secundum illa pluralitas , contextu ut reiicienda comprobatur.

' Sensus est: in hac propositione nomen dici secundum substanliam, verba secundum substanMam non sumuntur in eo sensu , quo per substantiam intelligitur e«.s p«J' se, sed ens ad se , ideoque relationes divinae , licet sint per se, non vero ad se , non secundum substantiam dicuntur. Vide paulo infra ad 4.

quod nomina relativa respondentur, et cod. K quaesUonem pro interrogationem. Mox fide antiquiorum mss. et ed. I posuimus sic pro tunc. Dein cod. S dicunlur in Deo secundum substantiam loco dicunt in Deo substantiam.

quo cod. S ponit omnia.

English

[Translation pending]

Notes

[Notes pending]